O'zb  
 

Oxirgi sonda



Ko'p o'qilgan maqolalar



Dolzarb mavzu



Maqolalar arxivi

«    Iyul 2019   
Du Se Cho Pa Ju Sha Ya
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31 1 2 3 4
14.05.2019

OTA-ONALIK MASULIYATI

Xalqimiz — azaldan bolajon. Xoh o‘gil, xoh qiz bolsin, farzandi dunyoga kelsa, Yaratganning in’omi sifatida qabul qilib, shukronalar aytadi. Bolasini boshiga kotarib avaylaydi, butun mehrini berib, uni kamolga yetkazadi, taminoti-yu tarbiyasiga hayotini bagishlaydi.

Milliy qonunchiligimizda ham bu qadriyat oz aksini topgan. Avvalo, davlatimizning asosiy qonuni Konstitutsiyamizda, Oila kodeksida, «Bola huquqlarining kafolatlari togrisida»gi, Vasiylik va homiylik togrisidagi, Voyaga yetmaganlar ortasida nazoratsizlik va huquqbuzarliklar profilaktikasi togrisidagi qonunlarda farzandlarimiz, voyaga yetmagan bolalar manfaatlarining tolaqonli himoyasi kafolatlangan.

Ayniqsa, bugungi kunda davlatimiz rahbari tomonidan voyaga yetmaganlarni ijtimoiy-iqtisodiy taminlash, ularga yuqori sifatli talim-tarbiya berish borasida tizimli ishlar olib borilmoqda.

Prezidentimizning 2019 yil 22 apreldagi Bola huquqlari kafolatlarini yanada kuchaytirishga oid qoshimcha chora-tadbirlar togrisidagi qarori voyaga yetmagan, shuningdek, ota-ona qaramogisiz qolgan bolalarning ijtimoiy va iqtisodiy huquqlarini samarali himoya qilish, ularni jismoniy va manaviy jihatdan yetuk inson qilib tarbiyalashda muhim omil boldi.

Oliy Majlisning Inson huquqlari boyicha vakili (ombudsman) orinbosari Bola huquqlari boyicha vakil lavozimining joriy etilishi, 2019 yil 1 sentabrdan erkaklar va ayollar uchun nikoh yoshini on sakkiz yosh etib belgilash hamda har qanday sud muhokamasi davrida bola oz fikrini ifoda qilishga haqli ekanligi, qarorlar qabul qilinishida vakolatli organlar (shaxslar) bolaning manfaatiga taalluqli masalani hal qilishda bolaning fikrini, uning yoshidan qati nazar, jiddiy omil sifatida korib chiqishi hamda bola manfaatlarini nazarda tutuvchi qaror qabul qilishi shartligi belgilangani kelgusida bolalar huquqi sozsiz himoya qilinishini taminlashi muqarrardir.

Hayot tajribasidan malumki, farzand tarbiyasiga ota masuliyat bilan yondashish lozim va bunda shaxsiy ibrat juda muhimdir.

Abdulhamid Gazzoliy hazratlari aytganlar: Bilgil! Bola tarbiyasi eng muhim ishlardandir. Farzand ota-onaga omonat. Bola qalbi pok, nozik, sodda va har qanday naqsh va surtdan xoli gavhardir. Unga qanday naqsh solinsa, shunga kora shakllanadi, eggan tomonga egiladi...

Agar bola yaxshilikka organib, yaxshilik ichida voyaga yetsa, dunyo va oxirat saodatini topadi.

Agar bola etiborsiz tashlab qoyilsa, yomonlik ichida ossa, badbaxtlikka yuz tutadi va halok boladi. Bunda gunoh yuki shu koyga solganlarning, ota-onaning zimmasiga yuklanadi.

Afsuski, farzandlar tarbiyasiga beetibor munosabatda bolayotgan ota-onalar oz emas.

Togri, biron-bir ota-ona farzandi jinoyatchi bolishini niyat qilmaydi. Ammo farzand togri tarbiya olib, bilimli, odobli, iymonli bolib voyaga yetishi uchun ota-ona mehnat qilishi, kurashishi kerak boladi.

Tahlillar shuni korsatmoqdaki, bolalar tarbiyasi izdan chiqib ketishiga avvalo ota-onalar ajrashishi sabab bolmoqda. Ota-onalarning surunkali ozaro janjali, ajralishlari bolalar ruhiga salbiy tasir korsatadi, qolaversa, bola tarbiyasi yetarli darajada nazorat qilinmaydi. Otaning sozi, yuki kamlik qiladi. Ajralgan ota-onalar orasida farzand tarbiyasi, ehtiyoji bilan qiziqmaydiganlari oz emas.

Asosiy qonunimiz, Ozbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 64-moddasida ota-onalar oz farzandlarini voyaga yetgunlariga qadar boqish va tarbiyalashga majbur ekanliklari qayd etilgan. Ajrashib yashayotgan ayrim ota-onalar farzandlarining tarbiyasida umuman ishtirok etmasligi, hatto farzandi moddiy taminotini ham ixtiyoriy amalga oshirmayotganligi achinarli holat.

Buni birgina 2019 yilning 3 oyida 615 fuqarodan sudning hal qiluv qarori asosida, 10.758 fuqarodan sud buyrugi orqali farzandlari taminoti uchun aliment undirish belgilanganligida, 1.191 nafar ota farzandini taminlashdan bosh tortganligi uchun mamuriy, 3 nafar ota esa jinoiy javobgarlikka tortilganida korish mumkin.

Vaholanki, hadisi sharifda keltirilganidek, ...Kishi oz ahliga mutasaddidir va qol ostidagilarga masuldir. Ayol erining uyida mutasaddidir va u qol ostidagilarga masuldir.... Ota-onalar oz farzandiga nisbatan mutasaddi va masul ekanligini, farzand taqdiri, kelajagi uchun masulligini unutmasligi demakdir.

Bolalar tarbiyasi buzilishiga sabab bolayotgan yana bir masalaga jamoatchilik etiborini qaratmoqchiman.

Bugungi kunda ayrim ota-onalar kelajakda farzandini moddiy jihatdan zor taminlash, uning toyini dabdabali otkazishni orzu qilib koproq mablag ilinjida bolalarini ota-onasi, qarindoshi, hatto qoni-qoshnisiga tashlab, ozlari boshqa yurtga ketayotgani sir emas. Lekin ular farzandiga ayni tarbiya berish lozim bolgan vaqtni yoqotayotganligi, eng achinarlisi, farzandi baxtini yoqotayotganini bilmaydi. Bilganida esa kech boladi.

Bola, xoh u ogil yoki qiz bolsin, ayni balogat yoshiga qadam qoyayotgan bir paytda uning tarbiyasini birovga ishonib bolmaydi. Ota-ona pul topib kelgan paytda esa farzand tarbiyasi izdan chiqib ketgan boladi.

Bugungi kunda jinoyat sodir etib, jazo otayotgan voyaga yetmaganlarning 70 foizdan yuqorisi ajrashgan yoki boshqa yurtga ishlash uchun uzoq muddatga ketgan ota-ona farzandlari ekanligi fikrimizning dalilidir.

Shuningdek, bugun biz etibor qaratishimiz lozim bolgan salbiy holatlardan biri shundaki, Mehribonlik uylaridagi bolalarning aksariyati ota-onasi hayot, lekin ajrashgan. Bugun ular davlat qaramogida, ota-ona mehri yoq.

Shu orinda xalqimizning mehr bergan mehr koradi, degan hikmati yodga tushadi. Agarda biz bugun farzandlarimizga mehr korsatmasak, erta bir kun ozimiz ularning mehriga zor bolamiz. Bu hayotning achchiq haqiqati. Buni ajrashgach, turli bahona va sabab bilan bolalarini Mehribonlik uyiga tashlab, oz nafsi, bugungi kunini, halovatini kozlab yurgan ota-onalar oylab korishlari darkor.

Prezidentimizning yuqorida qayd etilgan qarorida ayni shu holatlar ham hisobga olingan, bolasini ixtiyoriy taminlashdan bosh tortgan ota-onalarning har ikkalasidan qonunda belgilangan miqdorda aliment undirish masalasi belgilangan.

Uchinchidan, oiladagi ozaro munosabatlar togri yolga qoyilmaganligi, ota-onaning spirtli ichimlik ichishga ruju qoyganligi, ozaro hurmat yoqolganligi, yani bir soz bilan aytganda, oila boshliqlari ota-onaning ozi tarbiyaga muhtojligi (birgina 2019 yilning uch oyida 151 ota (ona) ota-onalik huquqidan mahrum etilgan) ham voyaga yetmagan yoshlarning kelajagiga raxna solayotgan holatlardan biridir.

Bolalarning jinoyat yoliga kirishining sabablaridan yana biri, voyaga yetmagan farzandlarimizning ongiga salbiy tasir etayotgan turli axborotlar, xususan, internetda tarqatilayotgan zoravonlik va fahsh aks etgan malumotlar bolib, ularni ushbu tasirlardan juda ehtiyot qilishimiz lozim.

Voyaga yetmagan yoshlarni jinoyatchilik kochasiga yetaklayotgan barcha holatlarning bosh sababi bola tarbiyasidagi etiborsizlikdir. Shuning uchun ham tarbiya ishlariga hayot-mamot masalasi sifatida qarash zarur.

Ota-onalar farzandlari tarbiyasini birgina talim muassasalari zimmasiga yuklab qoyishi yoki Mening bolamdan yomonlik chiqmaydi, degan kayfiyatda bolishi kerak emas.

Bolaning ertaga qanday odam bolishi ota-ona nazorati va tarbiyasiga, mehriga bogliq.

Bola tarbiyasi haqida gap ketganda, vasiylik va homiylik organlari ish faoliyati samaradorligini talab darajasida yolga qoyish, ushbu organ xodimlarini oqitish, kasbga tayyorlash va ularning masuliyatini oshirishga jiddiy etibor kerak.

Jamoatchilik asosida yoshlar, xususan, voyaga yetmaganlar tarbiyasi bilan shugullanish masalasini doimiy nazorat qilib borish (mahalla, xotin-qizlar qomitalari, diniy idora vakillari, mehnat faxriylari, yozuvchi-adiblar, Yoshlar ittifoqi vakillari, IIB, prokuratura, adliya va sud xodimlari), barcha yoshlar bilan, ogil bolalar bilan alohida, qiz bolalar bilan alohida tizimli tarbiyaviy ishlar olib borilishini yolga qoyish kerak.

Tarbiyasi ogir, profilaktik hisobda turgan yoshlar bilan ishlashning yangi samarador tizimini yolga qoyish haqida jiddiy oylab korish talab etiladi. Har bir bolaning holati, uning shart-sharoitlari, tarbiyasiga salbiy tasir etayotgan omillarni tahlil etish, bu ishga Yoshlar ittifoqi vakillari, ruhshunoslarni jalb qilish, ularni voyaga yetmaganlar ishi koriladigan sud protsesslarida ishtirok etishga taklif qilish hamda jazo otayotgan voyaga yetmaganlar bilan uchrashuv, ochiq muloqotlar tashkil etish, ularni turli kasblarga qiziqtirish va yonaltirish, ragbatlantirish chora-tadbirlari ishlab chiqish maqsadga muvofiq, deb hisoblayman.

Shuningdek, maktab oquv dasturida bolalar huquqiy savodxonligini oshirishga etiborni kuchaytirish kerak. Bunda ayni paytdagi huquq asoslari fani darsliklarini sodda, bolalar uchun tushunarli tilda tayyorlash, oquv mashgulotlarini yangicha, qiziqarli tashkil etish usullarini yaratish lozim boladi. Bola tarbiyasi butun jamoatchilik ishiga aylangan taqdirda, kozlangan maqsadga yetish mumkin. Jamiyatning ertangi taqdiri bugun bolalarimizga qanday talim-tarbiya berayotganimizga bogliqligini unutmaslik kerak.

Xolmomin YODGOROV,

Ozbekiston Oliy sudi raisining orinbosari.


Fikr va mulohazalar

Spam bot protection (CAPTCHA)

Songgi yangiliklar: