O'zb  
 

Oxirgi sonda



Ko'p o'qilgan maqolalar



Dolzarb mavzu



Maqolalar arxivi

«    Aprel 2017   
Du Se Cho Pa Ju Sha Ya
27 28 29 30 31 1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
11.03.2017

UNABI KONI FOYDA

Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev Surxondaryo viloyatiga tashrif buyurganida unabi (chilonjiyda) va yong‘oqzorlarni kopaytirish, limon yetishtirishga e’tibor qaratish zarurligini alohida takidlagan edi.

Unabi qanday yetishtiriladi? Qaysi kasalliklarga davo?

Shu kabi savollar bilan akademik Mahmud Mirzayev nomidagi bogdorchilik, uzumchilik va vinochilik ilmiy-tadqiqot institutiga qarashli Surxondaryo ilmiy tajriba stansiyasi ilmiy xodimi Nematullo Astanaqulovga murojaat qildik.

— Avvalo unabi haqida qisqacha malumot bersangiz...

Unabi subtropik osimlik bolib, chilonjiyda yoki «Xitoy finiki», deb ham yuritiladi. Asosan Orta Osiyo, Kavkaz va Ukrainada keng tarqalgan. Uning 20 dan ortiq navi bor. Mamlakatimizning barcha hududlarida uchraydigan chilonjiyda tez osuvchan bolib, 1-2 yilda meva beradi. Toliq hosil berish davri 8-10 yil. Bir daraxtdan ortacha 35-40, hatto 120-160 kilogrammgacha meva olish mumkin. Quruq va issiqqa chidamli, 30 darajali sovuqqa ham chidaydi. Mevasining tarkibida 21-25 foiz qand, 0,5-1,3 foiz kislota va koplab vitaminlar mavjud. Temir, kobalt va yodga toyingan chilonjiydani hol va quritilgan holda istemol qilish mumkin. U nafaqat soglik garovi, balki boylik manbai hamdir.

Chilonjiyda urugidan hamda payvandlash yoli bilan kopaytiriladi. Uruglar 3-4 kun suvda ivitilib, nam qumda 40-60 kun saqlanadi. Fevralning oxiri va mart oyining boshlarida esa egatlarga ekiladi. Osimlik kochati ekilayotganda yerosti suvlari 2-3 metr pastda bolishi kerak.

Ozbekiston sharoitida 1 gektar maydonga ortacha 400-600 dona kochat (5x5 metr) ekish maqsadga muvofiqdir. Suv kam bolgan hududlarda esa 4x3 metr tavsiya qilinadi. Nihollarni 20 martdan 1 aprelga qadar ekish foydalidir. Unabini 5-7 marta sugorish mumkin. Qumli va qattiq yerlarda esa buni yana kopaytirish mumkin. Chilonjiydalar aprel-may oylarida, havo haroratining 10-12 daraja iliq bolishi bilan gulga kiradi. Mevalar sentabr-oktabr oylarida pishib yetiladi.

Bog parvarishida nimalarga ahamiyat berish kerak?

Bir gektarli boqqa uchinchi yildan boshlab 120 kilogramm azot, 90 kilogramm fosfor, 60 kilogramm kaliy va meyorida mahalliy ogit berish foyda beradi. Mayda qumli yoki tuproqli maydonda 180 kilogramm azot, 120 kilogramm fosfor va 90 kilogramm kaliy tavsiya qilinadi. Daraxtlarga oz vaqtida va togri shakl berishni ham unutmaslik kerak.

Mevalar chilonjiyda pashshasi bilan zararlanishi mumkin. Buning oldini olishda erta bahorda daraxtlarga insektetsid kimyoviy dorisi bilan ishlov berilsa, albatta kozlangan maqsadga erishiladi.

Ozbekiston sharoitida qaysi navlarni kopaytirish maqsadga muvofiq, deb oylaysiz?

Mamlakatimizda Ta-yan-szyu, U-sin-xun Dargom, Yubileyniy va boshqa navlar yetishtiriladi. 1-2 yildan keyin hosilga kirib, 6-yili ortacha 20 kilogrammgacha meva tugadi. Uni 70 foizli shakar qiyomida quritib, mayiz ham olish mumkin. U-sin-xun navli unabining mevasi katta bolib, ogirligi 18-25 grammgacha keladi. Dargomning mevasi ham yirik, eng muhimi, 1-2 yildayoq hosilga kiradi.

Ayrim chilonjiyda daraxtlari tikanli boladi. Bu esa terib olishda ehtiyotkorlikni talab qiladi. 1 gektar chilonjiydadan bir yilda ortacha 10-20 million som sof foyda olish mumkin.

Unabining sogliqqa foydasi xususida ham malumot bersangiz...

U bosh ogrigining oldini oladi. Nafas yollari xastaliklariga barham beradi. Medaga quvvat baxsh etadi, safroni haydaydi. Qon bosimini meyorida ushlaydi. Yurak faoliyatini motadillashtiradi. Buyrak shamollashiga chek qoyadi. Umuman, unabining 20 dan ortiq xastalikka shifobaxshligi aniqlangan.

Mahalliy sharoitda unabidan sharbat tayyorlanayotgan ekan. Bu haqda fikringiz qanday?

Avvalo, sharbatning foydalari haqida toxtalmoqchiman: Mevaning oshqozonda hazm bolishiga taxminan 40-50 daqiqa ketsa, sabzavotlar uchun tort soat sarflanadi. Sharbatlar esa xoh mevaniki, xoh sabzavotniki bolsin, bir necha daqiqadayoq tanaga singadi. Qolaversa, mevadagi barcha vitaminlar, madanli tuzlar, aminokislotalar, fermentlar va maydalangan hujayrachalar ham sharbatga chiqadi. Xushtam shirinlik organizmdan barcha xiltlarni haydaydi, yalliglanishni bartaraf qilib, ichak tizimi faoliyatini yaxshilaydi.

Momoyu bobolarimiz chilonjiydani qizil qopchadagi unga qiyoslaydi. Undan xushtam sharbat tayyorlash mumkin. Buning uchun yarim kilogrammdan ortiq chilonjiydaga taxminan 2 litrcha qaynoq suv va tabga qarab shakar (novvot qoshilsa yana yaxshi) qoshiladi. 1-2 soat tindirilgach, istemol qilish mumkin. Yotishdan avval 1-2 piyola chilonjiyda sharbatini ichsangiz, miriqib uxlaysiz. Asab tizimi meyorida boladi.

Unabi nafaqat soglik garovi, balki daromad manbai hamdir. Shunday ekan, unabi boglarini kopaytiraylik!

Ozbekiston ovozi muxbiri

Abdumalik HAYDAROV

suhbatlashdi.


Fikr va mulohazalar

Spam bot protection (CAPTCHA)

Songgi yangiliklar: