02.04.2019

QAMOQ JAZOSI BOLANI TO‘G‘RI YO‘LGA BOSHLAY OLADIMI?..

Ushbu maqolani yozish oldidan hamkasbim ko‘p farzandli oilada, hech qanday sharoitsiz, doimiy kamsitishlar, urish-so‘kishlar, kaltaklar ostida voyaga yetayotgan bolaning hayoti bilan bog‘liq voqelik asosida suratga olingan, «Kapernaum» deb nomlangan filmni ko‘rishni maslahat berdi. Film yakunlanayotgan paytdagi voqealar juda ham ta’sirli. Film qahramoni otasi va homilador onasini sudga beradi. Sud’ya nima istaysan, deb so‘raydi. Dunyoga kelib, zarracha yaxshilik ko‘rmagan bola «ular ham menday yashasa, tug‘ishni bas qilishsin», deb yig‘lab yuboradi...

Aslida ham, ota-onaning vazifasi farzandiga to‘g‘ri tarbiya berib, voyaga yetkazish, oyoqqa turishiga ko‘maklashish, uning baxtu kamoli uchun kurashish emasmi? Hech qaysi bola bebosh, ahloqsiz, o‘g‘ri yoki yolg‘onchi bo‘lib tug‘ilmaydi. Uni kattalar shu ahvolga solib qo‘yib, kamiga jazo ham beradi. Bu qanchalik to‘g‘ri?

O‘tgan haftada poytaxtimizda «Oila» ilmiy-amaliy tadqiqot markazi hamda Germaniya xalq universiteti assotsiatsiyasining O‘zbekistondagi filiali hamkorligida o‘tkazilgan xalqaro konferensiyada mavzuga aloqador masalalar atroflicha muhokama etildi. Unda oilalardagi turli muammolarning oldini olish, hal etish, ijtimoiy himoyaga muhtoj oilalarga iqtisodiy, huquqiy, ma’naviy ko‘mak berish ishlari qay darajada olib borilayotgani haqida so‘z bordi. Poytaxtimizning Chilonzor tumanida joriy etilishi ko‘zda tutilayotgan jazoni o‘tash muassalaridan qaytgan shaxslarning ijtimoiy moslashuvi bilan bog‘liq loyiha haqida so‘z yuritildi. Xalqaro ekspertlar hamda mahalliy mutaxassislar atroflicha fikr almashdi.

— O‘zbekistonda inson huquqlari bo‘yicha juda katta ishlar amalga oshirilmoqda, — dedi O‘zbekistondagi Buyuk Britaniya birlashgan qirolligi va shimoliy Irlandiya elchixona ishlaridagi vaqtincha ishonchli vakili Devid Spayyers. — Ayniqsa, ijtimoiy moslashuv, jazoni o‘tash joylaridan qaytgan shaxslarni jamiyatga qaytarish, ijtimoiy himoya masalalari ustuvor sanaladi. Masalan, yaqinda BMT bilan hamkorlikdagi Inson huquqlari bo‘yicha Samarqand dekloratsiyasi imzolandi. Unda inson huquqlarini himoya qilish bo‘yicha xalqaro me’yorlar qamrab olingan. Buyuk Britaniya ijtimoiy ko‘makka muhtoj shaxslarga ko‘maklashish yo‘lida olib borilayotgan sa’y-harakatlarni har tomonlama qo‘llab-quvvatlaydi.

 Shu maqsadda jazoni o‘tash muassasalaridan qaytgan shaxslarning ijtimoiy moslashuviga ko‘maklashuvchi loyiha ustida hamkorlikda ish olib borildi. Aholining zaif qatlamiga yordamlashish imkoniga ega bo‘layotganimizdan xursandmiz. Bu borada bizga eng yaqin ko‘makchi OAV hamda ijtimoiy himoya bilan bog‘liq qonunchilik bazasi ekanini ham aytib o‘tmoqchiman. Shuningdek, xotin-qizlar qo‘mitasi, Bosh prokuratura, hokimiyat, Ichki ishlar vazirligi va yana ko‘plab hamkorlar bilan boshlayotgan ishimiz xayrli bo‘ladi. Chunki bolaning xatosi uchun ularni jazolash emas, tarbiyalash kerakligini hayotning o‘zi ko‘rsatib turibdi.

— Ijtimoiy masalalarda hamkorlik nafaqat mamlakat ichidagi muammolarni hal etishga, balki davlatlar o‘rtasidagi rishtani mustahkamlashga ham xizmat qilishi bilan ahamiyatlidir, — dedi «Oila» ilmiy-amaliy tadqiqot markazi direktor o‘rinbosari Dildora Karimova. — Oila mavzusi esa har doim va har yerda dolzarbligini yo‘qotmagan. Markazimiz hamkor tashkilotlar bilan birga oilani mustahkamlash bilan bog‘liq me’yoriy-huquqiy hujjatlarni takomillashtirish, reproduktiv salomatlik masalasi va demografik rivojlanish darajasini tizimli o‘rganish ishlarini olib bormoqda. Shuningdek, namunaviy oilalardagi muhitni targ‘ib qilishga e’tibor qaratilmoqda...

— Bosh prokuratura akademiyasi hamda YuNISEF hamkorlikda voyaga yetmaganlarni qamoq jazosidan ozod qilish yo‘li bilan adolatni qaror toptirish tizimini yaratish bilan bog‘liq loyiha ustida ish olib borildi, — dedi Bosh prokuratura Akademiyasi bosh maslahatchisi Oleg Kim. — Loyihani ishlab chiqish jarayonida o‘tkazilgan davomli o‘rganishlar, ichki ishlar idoralari xodimlari, turli tashkilotlar, jamoatchilikning fikrini o‘rganish natijasida xalqaro standartlarga mos bo‘lmagan tajriba yuzaga kelganiga guvoh bo‘ldik. Qo‘pol qilib aytganda, biz bolalarni qamayapmiz. Nega axir? Amaliyot va tahlillar shuni ko‘rsatadiki, voyaga yetmagan, ayniqsa, 14-16 yoshli bolalar hatto huquqbuzarlik qilayotganini tushunmaydi, bu faqatgina bolalarcha beboshlik darajasidagi ishlar, deb biladi. Shu yoshdagi bolalar sud zaliga ham xuddi vaqt o‘tkazish, ko‘ngilxushlik uchun kelgandek o‘zini tutgan holatlar ham bo‘ladi.

Kuzatishlar va so‘nggi paytlarda yurtimizda olib borilayotgan islohotlar bolalar hamda aholining zaif qatlamiga oid qonunchilikni qisqa muddatda takomillashtirishni taqazo qilmoqda. Avvaliga, birinchi marta, o‘zi istamagan ravishda huquqbuzarlik, jinoyat sodir etgan barcha yoshdagi fuqarolar o‘rtasida mazkur loyihani yo‘lga qo‘ymoqchi bo‘ldik. Loyihaning mazmuni huquqbuzarlik sodir etganlarni imkon qadar jazolamaslik, buning o‘rniga tushuntirish va yordam berishdan iborat bo‘ladi. Chunki oldinda nima bo‘lishini hech kim bilmaydi. 2016 yildan boshlab shu vaqtga qadar tahlillar, o‘rganishlar, turli treninglar olib borildi. Oxir-oqibat voyaga yetmaganlar o‘rtasida ushbu loyihani joriy etish to‘g‘ri, degan xulosaga keldik.

Ayni paytda uni Chilonzor tumanidan boshlamoqchimiz. Agar biror nima kutilgandek bo‘lib chiqmasa, biz yoki loyiha ishtrokchilari tomonidan xatoga yo‘l qo‘yilsa, yana boshqa har qanday holatda ham birgina tumandagi kamchilik, muammoni bartaraf etish osonroq bo‘ladi. Aynan ushbu tumanni tanlaganimizga sabab esa poytaxtdagi eng ko‘p millatli fuqarolar istiqomat qilishi, kattaligi, aholi qatlami va yana boshqa xususiyatlari mos keldi. 6 oyga mo‘ljallangan loyiha davomida har bir bolaga individual yondashamiz va bir xil munosabatda bo‘lamiz. Aytib o‘tish kerak, Bosh prokuratura akademiyasi, Ichki ishlar, Adliya vaziriliklari, Chilonzor tuman huquq-tartibot idoralari, jamoat tashkilotlari hamda shahar va tuman hokimlari loyiha tashkilotchilari hisoblanadi. Loyihada ijtimoiy xizmatchilar, psixologlar, huquq-tartibot idoralari xodimlari, mahalla, nodavlat tashkilotlari va yana ko‘plab sohadagi o‘nlab mutaxassislar ishtirok etadi. Ular bolani to‘g‘ri yo‘lga boshlash, ruhiyati, xohish-istaklari, oilaviy sharoitini o‘rganish, bu boradagi muammolarni yechishga ko‘maklashish bilan shug‘ullanadi.

— Farg‘ona viloyatida yashovchi qiz jazo muddatini o‘tab bo‘lgach, oilaga qaytdi, — deydi konferensiya moderatori Venera Ermatova. — Ammo oilasida ota-onasi, singillari tomonidan salbiy munosabat bo‘lgani oqibatida u yana jazo koloniyasiga qaytish istagi bilan joylarga murojaat qilgan. Uning aytishicha, o‘z yaqinlaridan ko‘ra, qamoqdagi dugonalaridan ko‘proq e’tibor ko‘radi. Bu kabi muammolar har bir sobiq mahbusni qiynaydi. Ayniqsa, u ayol yoki hali bola bo‘lsa. Ishda, oilada, yaqinlari qalbida joy egallash ular uchun o‘ta murakkab, hatto tasavvur etib bo‘lmaydigan orzuga aylanadi. Bunday holatlarga tashkilotlarning e’tiborini qaratish bizning asosiy maqsadimizdir...

Xalqaro tashkilotlar mutaxassislari boshqa davlatlarda bu muammo qanday hal etilishi bo‘yicha tajribalar haqida so‘zlab berishdi. Xususan, Qirg‘iziston, Tojikiston davlatlarida aholi muammolarini o‘rganish va hal etish masalalari haqidagi ma’ruzalar ko‘pchilikning diqqat-e’tiborini tortdi. Konferensiyada hamkorlikdagi kelgusi rejalar haqida kelishib olindi.

 

Zilola UBAYDULLAYEVA,

«O‘zbekiston ovozi» muxbiri.



DB query error.
Please try later.