O'zb  
 

Oxirgi sonda



Ko'p o'qilgan maqolalar



Dolzarb mavzu



Maqolalar arxivi

«    Iyul 2019   
Du Se Cho Pa Ju Sha Ya
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31 1 2 3 4
19.03.2019

JAVOBSIZ QOLGAN SAVOLLAR

Yoki bundan 16 yil avval qotillikda ayblanib, 18 yilga ozodlikdan mahrum etilgan yakkabog‘lik Kamol Ochilov jinoyat ishidagi hamon javobsiz qolayotgan savollar

Bu jinoiy ish haqida «Ozbekiston ovozi» gazetasining 2005 yil 20 dekabr 152-sonida Javobsiz 8 savol sarlavhali maqola chop etilgandi. Unda jinoyat ishidagi qator holatlar noaniq qolgani, ularga aniqlik kiritish muhim ahamiyatga egaligi haqida fikr-mulohaza yuritilgan edi.

Biroq ushbu savollarga aniq javob orniga osha paytlarda an’ana bolgan, sud qarori togri, degan quruq javobni olgan edik. Aniq bilardik, jinoyat ishi chaqirtirilib, organilmaganini ham, tahririyatga nomiga javob yozilganini ham. Buning oqibatida Kamol Ochilov qamoqda qolib ketaverdi. On olti yil bolyaptiki, u adolat qaror topishidan umidini uzmay, hamon ariza yozishda davom etmoqda.

Bugun sud-huquq tizimidagi tarixiy islohotlar, sudlar nihoyat mustaqil faoliyat korsata boshlaganini korib, u tahririyatimizga yana murojaat qilibdi. Shu bois mavzuga qaytishni lozim topdik.

Kamol Ochilov 1988 yildan 2001 yilgacha Qarshi davlat universitetining Rohat talabalar oromgohida direktor bolib ishlagan. 2001 yilda universitetga matematika fanlari doktori, professor Gulmirza Xudoyberganov rektorlikka tayinlanganidan keyin Kamol Ochilovning harakatchan va tashkilotchiligini korib, uni iqtisodiyot va tadbirkorlikni rivojlantirish ishlari boyicha prorektor lavozimiga ishga oladi.

Gulmirza Xudoyberganovga qadar oqishga qabul qilish mavsumida qabul komissiyasi raisi, masul kotib, dekan va rektorat qolidagi abituriyentlar soni korsatkichlarida chalkashliklar kop bolgan. Chunki osha paytda universitetda tanish-bilishchilik, soxta hujjatlar bilan oqishga qabul qilish, soxta diplom berish avj olgan edi.

Yangi rektor bu qonunsizliklarga chek qoyishga qattiq kirishib, 2003-2004 oquv yilidagi test sinovlarini ozi nazoratga olgan. 2003 yilning 30 noyabrida rektorning shaxsan ozi byudjet va shartnoma boyicha oqishga qabul qilingan abituriyentlarning royxatini birma-bir tekshirib, kadrlar bolimi boshligi Zulfiya Rajabovani chaqirib, davlat test markazidan berilgan malumotnomalar asosida oqishga kirganlar royxatini shakllantirib, buyruq tayyorlashga topshiriq beradi. Bu ishlar rektor xonasida bajariladi.

Zulfiya Rajabova royxatni shakllantirganda bazi tamagirlar tomonidan sen oqishga qabul qilinding, deb ishontirilgan abituriyentlar royxatdan qolib ketadi. Natijada nizo kelib chiqqan... Pul olgan kim, qaytarib bermagan kim... Oradan ikki hafta otib, 2003 yilning 12 dekabrida Zulfiya Rajabovani uyida otib ketishadi. Jinoyat ishini ochish maqsadida Qashqadaryo viloyat va Qarshi shahar prokuraturasi, IIB tomonidan tezkor tergov guruhi tuziladi. Kamol Ochilov IIB xodimlari Otabek Toshturdiyev va Tolqin Yarmatovlarga tergov ishlarini olib borish uchun oz xonasini, ichki nazorat va buxgalteriyadan yana bir xonani ajratib beradi. Tezkor guruh ikki oy davomida osha yerda gumondorlarni soroq qilib, tergov-surishtiruv ishlarini olib boradi.

Jinoyat sodir bolgan kunning ertasiga, yani, 2003 yilning 13 dekabrida universitet rektori Gulmirza Xudoyberganov, Kamol Ochilov hamda yana bir prorektor viloyat prokuraturasiga chaqirilib, alohida-alohida suhbatdan otkaziladi. Kamol Ochilov Zulfiya Rajabova bilan munosabati yaxshiligini, biror marta san-manga bormaganini aytadi. Ularga javob beriladi.

2003 yil 16 dekabr kuni Zulfiya Rajabovani oldirishda gumondor qilingan Qarshi shahar Gogol kochasi 4-uyda yashovchi, ilgari sudlangan Shokir Ahmedovning uyida tintuv otkaziladi. Uning shkafda osigliq turgan kostyumi chontagidan 0,03 gramm geroin va 1,3 gramm marixuana giyohvand moddasi topiladi. Rajabovani otib oldirgan qurolni qayerga yashirganini sorab unga doq-popisa qilishadi. Shokir Ahmedov ayblovni boyniga olmaydi. Uni giyohvand modda bahonasida hibsga olishadi.

Osha davrda hibsga olingan shaxslarni qiynoqqa solish, ularga ruhiy hamda jismoniy bosim otkazish odatiy holga aylanib qolgan edi. Qayerda jinoyat sodir bolsa, birinchi bolib, muqaddam sudlanganlar shubha ostiga olinardi. Ilgari sudlangan Gayrat Xudoyberdiyev, Rustam Mahmudov, Anvar Rashidov, Tagandurdi Xudoyberdiyev va Olmos Xudoyberdiyev ham qotillikda gumon qilinib, ularning uylarida ham xuddi shu tarzda tintuv otkaziladi va har birining uyidan bir-ikki grammdan giyohvand modda yoki patron topiladi...

2003 yil 17 dekabr kuni yana bir kishi — universitet qurilish-tamirlash bolimi ishchisi Otabek Halimov giyohvand modda bilan ushlanib, negadir Samarqand shahridagi hibsxonaga olib ketiladi. 19 dekabr kuni u oqishga kiritish bahonasida fuqaro S.Hoshimovdan 130 ming som va I.Tursunovdan 250 ming som olib, ozlashtirib yuborganligi holati yuzasidan JKning 168-moddasi 2-qism b bandi bilan jinoyat ishi qozgatiladi. Keyinchalik esa u qotillik ijrochisi sifatida ayblanadi.

Otabek Halimov Samarqanddagi hibsxonada yotgan paytdagi dastlabki tergovda Kamol Ochilov va Sanjar Qoldoshev 500 AQSh dollari evaziga Zulfiya Rajabovani oldirishni taklif qildi, deb korsatma beradi. Lekin Kamol Ochilov bilan tergovda yuzlashtirilganida, unga nisbatan tuhmat qilganini tan oladi.

Kamol Ochilovning aytishicha, qotillik roy berganidan ikki oy otib, yani 11 fevral kuni ikki nafar ichki ishlar xodimi kelib, uni viloyat IIB jinoyat-qidiruv bolimiga olib boradi. Bolim boshligi uni Zulfiya Rajabovani universitet rektori oldirishga buyurtma bergandi, deb yozib berishga undaydi. Kamol Ochilov begunoh odamga nohaqdan tuhmat qilishga konmaydi. Rektor oldirgan bolsa, uni olib kelib qamanglar, deydi.

Ana shu savol-javobdan uch kun otib, 14 fevralda ikki oy mobaynida tezkor-tergov guruhi ish olib borgan prorektor Kamol Ochilovning xizmat xonasidan dormikum psixotrop moddasi topiladi. Endi oylab koring, prorektorning xizmat xonasida ikki oydan buyon IIB xodimlari otirib, tergov-surishtiruv ishlarini olib borgan bolsa, xonaning kaliti ularda bolsa, Kamol Ochilovni giyohvand modda saqlagan deb ayblash qanchalik mantiqqa togri keladi?

Aybnomadagi sanalarga etibor qiling: ?4.02.2004 yil soat 15.30 larda Ochilovning xizmat xonasidan 5 ampula dormikum psixotrop moddasi saqlab kelingani aniqlandi, daliliy ashyo sifatida olindi, deb yozilgan. Tintuv otkazish hamda sud kimyoviy ekspertizasi tayinlash togrisidagi qaror va IIB ekspert kriminalistika bolimining xulosalari esa 13 fevral kuni chiqarilgan(?!)

Yani, oddiy qilib tushuntiradigan bolsak, giyohvand modda topilmasdan bir kun oldin ekspertizaga berilgan va uning dormikum moddasi ekanligi haqida xulosa chiqarilgan!?

Shunday qilib, Kamol Ochilovning jinoiy ishi Nishon tuman prokuraturasiga oshiriladi. Prokuror u bilan yakkama-yakka gaplashadi. Kamol Ochilovning aytishicha, Nima qilasiz, shular bilan olishib? Aytganlarini yozib berib, tinchgina yashayvering-da!, deya nasihat beradi. Lekin u bunga konmaydi. Shundan keyin Kamol Ochilov prokuror sanksiyasi bilan qamoqqa olinadi.

Mazkur ishning 10-jild, 237-239-varaqlarida Otabek Halimovning sud jarayonida bergan korsatmasida takidlanishicha Zulfiya Rajabova unga uyini tamirlatib, arzimagan pul bergan. Otabek Halimov undan oz haqqini talab etganida, uyimdan narsa ogirladi, deb uni mili¬siyaga topshirib, bir haftaga qamatib qoygan. Universitetga hujjat qabul qilish davrida Otabek Halimov orqali abituriyentlardan pul olgan, oqishga kirolmaganlar pulini qaytarib bermagan.

Otabek Halimovning korsatmasida jumladan, shunday deyilgan: Opaning bu qilmishlari yigilib, bogzimga kelganidan song undan qutulish maqsadida otib tashladim. Opaning qilmishlaridan asablarim shunchalik taranglashgan ediki, qanday otib qoyganimni bilmay qoldim. Rais, Sizdan iltimos, menga olim jazosi bersangiz ham yonimdagi begunohlarni qoyib yuboring. Ularga qarshi yolgon korgazma berganman.

Biroq tergov va sud Otabek Halimovning dastlabki tergovdagi korsatmasini Kamol Ochilov va Sanjar Qoldoshevni (universitet qorovullar boshligi) ayblash uchun asos qilib oladi. Sanjar Qoldoshev ilgari sudlanmagan, lekin tergov va sud hujjatlarida negadir xavfli retsidevist, deb qayd etilgan.

Sud bayonnomasida qayd etilishicha, Zulfiya Rajabovaning olimiga sabab bolgan topponcha va 450 AQSh dollari solingan sumka 2004 yil 11 fevral kuni Otabek Halimov yashayotgan uy tintuv qilinganida hojatxonadan topilgan. Shu orinda savol tugiladi: 500 AQSh dollari evaziga qotillikka qol urgan Otabek nega sumka ichida tayyor turgan 450 AQSh dollarini olmasdan uni hojatxonaga tashlab yuborgan. Shuningdek, Otabek Halimov uyidagi hojatxonadan aynan qotillik quroli, deb topilgai Volter R-38 rusumli pistolet chiqqan, deb tuzilgan bayonnomada uning modeli, seriya raqami, uzunligi, nomi, qalinligi, balandligi, stvol diametri hamda olingan gilzaning diametri, uzunligi, uni tayyorlagan zavodning nomi va chiqarilgan sanasi korsatilmagan. Ballistika mutaxassisi sifatida esa Qashqadaryo viloyat IIB EKB haydovchisi O.Nasimov jalb qilingan.

Oxir-oqibat Qashqadaryo viloyat prokuraturasi jinoyatlarni tergov qilish bolimi alohida muhim ishlar boyicha tergovchisi tomonidan yozilgan ayblov xulosasi bilan 7 kishining ishi sudga oshiriladi. Advokatlar talabidan song sudga olib kelib korsatilgan topponcha jinoyat ishida surati tikilgan topponcha ekani ham shubha ostida qolgan. Chunki tekshirilmagan, isbotlanmagan.

Jinoyat ishlari boyicha Qashqadaryo viloyat sudi sudyasi Ubaydulla Nurmatov tomonidan mazkur jinoiy ish korib chiqiladi. 2004 yil 30 iyun kuni sud hukmiga kora, Zulfiya Rajabovaning olimi yuzasidan Kamol Ochilov va universitet qorovullar boshligi Sanjar Qoldoshev tashkilotchilikda, Otabek Halimov ijrochilikda va qolgan tort kishi shu ishga aloqadorlikda ayblanib, ular turli muddatlarga ozodlikdan mahrum etiladi. Kamol Ochilov 18 yilga, ijrochi Otabek Halimov 20 yil ozodlikdan mahrum qilinadi...

Asosiy savol: Kamol Ochilovning Zulfiya Rajabovaga qanday xusumati bor edi?

Jinoyat ishida korsatilishicha, prorektor Kamol Ochilov muqaddam sudlangan bolib, buni universitet mamuriyatidan yashirib kelgan. Zulfiya Rajabova bundan xabardor bolgan va guyo Kamol Ochilovning sudlanganligini oshkor qilish bilan qorqitib kelgan. Bundan qorqqan prorektor 500 AQSh dollari berish vadasi bilan universitet qurilish-tamirlash bolimi ishchisi Otabek Halimovni yollab, Rajabovani oldirtirgan...

Togri, Kamol Ochilov ilgarigi ish joyida kamomadga yol qoygani uchun sudlangan. Amnistiya qabul qilinib, jazodan ozod etilgan. Biroq Yakkabog tuman sudining 1994 yil 5 oktiyabrdagi hukmi Ozbekiston Respublikasi Oliy Kengashining 22.09.1994 yildagi qaroriga kora bekor qilingan. Yani 1995 yilning 1 apreliga qadar 1959 yilgi jinoyat kodeksiga asosan hukm qilingan, sodir etgan qilmishlar yangi qabul qilingan Jinoyat kodeksiga muvofiq jinoiy, deb topilmaydigan shaxslar jazoning barcha turidan ozod etilishi belgilangan. Demak, Z.Rajabovaning qorqitishiga asos yoq. Qolaversa, Kamol Ochilov va Zulfiya Rajabova ortasida kelishmovchilik bolganini hech kim eshitmagan.

Kamol Ochilov bunday nohaqliklar haqida yuqori instansiyalarga ariza bilan murojaat qiladi. Apellyatsiya instansiyasida hukm oz kuchida qoldiriladi. Keyinchalik Oliy sud raisi birinchi orinbosari protestiga asosan ishni korib chiqqan Ozbekiston Respublikasi Oliy sudi jinoyat ishlari boyicha sudlov hayati ajrimi bilan apellyatsiya ajrimi bekor qilinadi va ish Buxoro viloyati sudiga yuboriladi. 2005 yilning 20 aprel kuni jinoyat ishlari boyicha Buxoro viloyat sudi apellyatsiya sudlov hayati ajrimiga muvofiq birinchi instansiya sudining 2004 yil 30 iyundagi hukmi yana oz kuchida qoldiriladi...

Kamol Ochilovning aybsizligini isbotlashga xizmat qiladigan qator holatlar, guvohlar korsatmalari negadir inobatga olinmagan, vaj va dalillar tekshirib korilmagan.

Qilmagan ishim uchun Jasliq qamoqxonasida 12 yil otirdim, deydi Kamol Ochilov oz arizasida. Bu ish birorta sud-huquq idorasi tomonidan xolis va diqqat bilan qayta korib chiqilmadi. Hozir Qarshidagi qamoqxonada otiribman. Mamlakatimizda bugun huquqni muhofaza qilish organlari oldiga yangicha talablar qoyilayapti. Buni korib, bilib, quvonib otiribman.

Konstitutsiyamiz qabul qilinganining 26 yilligi munosabati bilan Prezidentimiz inson huquqlari himoyasi boyicha aytgan gaplarini eshitganimdan keyin dor ostidan qaytgan Otabekdek quvonganimdan yiglab yubordim. Bu sozlar menga kuch berdi, qanot berdi. Chunki men qotil emasman...

Yaqin otmishda tergov yoki sudning noxolisligi yoki buyurtma bilan qamalganlar taqdiri bilan bogliq arizalar kelib turibdi. Sud mustaqil bolmagan sharoitda adolatsizliklarga yol qoyilganini inkor etib bolmaydi. Bugun Oliy sud tomonidan oqlov hukmlari chiqarilayotgani ham yaqin otmishda qonunsizliklarga yol qoyilganini bildiradi.

Ayrim raqamlarga etibor beraylik, 2018 yilda sudlar tomonidan 590 nafar shaxs oqlangan. 5 ming 462 nafar shaxsga nisbatan tergovda asossiz qoyilgan moddalar ayblovdan chiqarib tashlandi, 2 ming 449 nafar shaxs esa sud zalidan ozod qilindi. Vaholanki, bu raqam 2016 yilda bor-yogi 28 tani, 2017 yilda esa 263 tani tashkil etgan.

Bugun Oliy sud zimmasiga juda ogir va masuliyatli vazifalar yuklanganini anglash qiyin emas. Yillar davomida yol qoyilgan yuzlab, ehtimol, minglab xatolarni aniqlab, tuzatishi, adolatsizliklarga barham berish oson ish emas. Agar Kamol Ochilov ishi nazorat tartibida korib chiqilsa, ehtimol yana bir adolatsizlikka barham berilgan bolardi.

Nurulloh DOSTON,

Ozbekiston ovozi muxbiri.


Fikr va mulohazalar

Spam bot protection (CAPTCHA)

Songgi yangiliklar: