Oxirgi sonda



Ko'p o'qilgan maqolalar



Dolzarb mavzu



Maqolalar arxivi

«    Avgust 2019   
Du Se Cho Pa Ju Sha Ya
29 30 31 1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 31 1
12.03.2019

ISHLAMASDAN HAM MAOSH OLSA BO‘LADI

yoki Samarqanddagi «129-avtokorxona» MChJ ta’sischisi nimadan norozi?

Samarqand shahridagi «129-avtokorxona» MChJ ta’sischisi Rustam Yahiyayevdan tahririyatimizga kelgan shikoyat xatida shunday deyilgan:

«Keyingi yillarda korxonamiz atrofida g‘alati voqealar ro‘y berayapti. G‘alati deyishimning sababi, bir paytlar korxonamizda ishlab ketgan, ayrim kishilar ishlamasdan turib maosh olgisi kelib qoldi. Ajablanarlisi, fuqarolik ishlari bo‘yicha Samarqand shahar sudi sudyalari ham bu ish holati bilan chuqur tanishmasdan tekin luqmani xohlab qolganlar foydasiga qaror chiqarishgan. Yana bir qiziq tomoni, bu voqealar qayta-qayta takrorlanayapti...».

Shikoyat xatidagi e’tirozlarni o‘rganish maqsadida mazkur avtokorxonada bo‘ldik. Ayon bo‘lishicha, iqtisodiy qiyinchilik tufayli avtokorxona faoliyati to‘xtatilgan ekan. Ammo ayrim rahbarlar uning oyoqqa turishiga haliga qadar umid bog‘lab yurishibdi. Ulardan biri korxona ta’sischisi Rustam Yahiyayev bizni bu yerdagi bugungi holat bilan tanishtirdi.

Uning aytishicha, bugun «adolat» talab qilayotgan haydovchilar yillar davomida o‘z vazifalariga mas’uliyatsizlarcha yondoshib kelishgan. Ular jamiyat mulki bo‘lgan avtomashinalarni garajda emas, ko‘pincha o‘z uylarida saqlashgan. Avtomashinalar mutaxassislar tomonidan tekshirilganda, ular yaxshigina «operatsiya» qilingani ma’lum bo‘lgan, ya’ni qay birining ehtiyot qismlar eskisiga almashtirilgan, qay bir ehtiyot qism yechib olingan.

— 2013 yilda ishdan bo‘shatilgan ana shu haydovchilar bugunga kelib oppog‘u, ulardan mehnat intizomiga bo‘ysinishni talab qilgan biz jamiyatimiz qop-qora bo‘lib qoldi. Ular bizdan «haqi»ni talab qilishdan uyalishmayapti. Qonun himoyachilari esa ishni da’vogarlar foydasiga hal qilishyapti, — deydi ta’sischi.

Shu o‘rinda fuqarolik ishlari bo‘yicha Samarqand shahar sudining bu ishni qayta-qayta ko‘rib chiqqaniga e’tibor qarataylik: 2013 yilning 11 sentabrida O‘tkir Aslamov, 2015 yilning 25 martida Sharafiddin Boliyev, 2016 yilning 25 iyulida Sherzod Toshpo‘latov, 2016 yilning 24 oktabrida Navro‘z Baratov, 2019 yilning 29 yanvarida Yulduz Muhammadiyeva singari sudyalar ushbu ish bo‘yicha hal qiluv qarorlari chiqarishgan. Da’vogarlar, ya’ni sobiq haydovchilar esa shu yillar mobaynida turli yuqori ma’muriy idoralarga guruh bo‘lib shikoyatlar yo‘llashgan, da’vo arizalar bilan murojaatlar qilishgan.

Fuqarolik ishlari bo‘yicha Samarqand shahar sudining 2019 yil 29 yanvardagi hal qiluv qarori bilan da’vogarlar Davron Nuriloyev, Izatillo Mahmudov, Sodiq Qobilov, Aslam Soliyev, G‘ayrat Isoqov, Kamol Akbarov, Ortiq Ismoilov foydasiga 2016 yil avgust oyidan 2017 yil iyul oyigacha, Lutfillo Junaydov foydasiga esa 2014 yilning yanvar oyidan 2018 yilning dekabr oyigacha to‘lanadigan ish haqi undirilishi ko‘rsatilgan. Da’voning moddiy va ma’naviy zararni undirish to‘g‘risidagi qismi rad etilgan.

Avtokorxona tomonidan da’vogarlar Davron Nuriloyev, Izatillo Mahmudov, Sodiq Qobilov va boshqalar 2012 yildan beri sababsiz ishga chiqmay yurganligi, o‘zlariga biriktirilgan avtomashinalarni shaxsiy manfaatlari yo‘lida ishlatib, uylarida bir yildan ortiq vaqt mobaynida saqlab kelganliklari haqida ogohlantiriladi. Ammo buning foydasi bo‘lmaydi. Faqat ishga ichki ishlar xodimlari aralashgach, ular avtomashinalarni garajga keltirishgan.

Yana bir masalaga e’tiborni qarataylik: Avtokorxona faoliyati 2013 yildan to‘xtatilgan. Korxona hisob raqami yopilgan. Bunday holatda tabiiyki, da’vogarlar da’vosiga e’tiroz bildiruvchi rahbar bo‘lmagan. Sud tomonidan esa da’volarni qanoatlantiruvchi qarorlar qabul qilingan. Oqibatda sudning hal qiluv qarori asosida ijrochilar tomonidan korxonaga tegishli bir qator texnik jihatdan soz bo‘lgan yuk mashinalari savdo birjalarida sotilib, da’vogarlarga ish haqlari undirilib berilgan.

Sud ijrochilari tomonidan korxonaga tegishli avtomashinalar, korxona tasarrufidagi yer maydoni qanchaga sotilgani va uning qancha qismi da’vogarlarga ish haqi uchun berilgani noma’lum. Rustam Yahiyoyev bu masalada majburiy ijro bo‘limiga qayta-qayta murojaat qilsa-da, savoliga javob ololmay sarson bo‘lmoqda.

Aslida korxona soliqdan 2011 yildan 2018 yilgacha bo‘lgan davr uchun 205 million, ish haqidan 2013 yilgacha 55 million so‘m qarzdor. Ta’sischining fikricha, da’vogarlarga esa sud tomonidan kunbay shaklida ish haqi undirib berilayotgan ekan. Aslida esa Nizomga ko‘ra, bu korxonada ish haqi ishbay shaklida to‘lanishi yo‘lga qo‘yilgan.

Majburiy ijro byurosi xodimlari tomonidan korxonaga tegishli avtomashinalar, bino-inshootlar qiymati qaysi mas’ul idoralar tomonidan baholangani ham noma’lum. Bu borada korxona ta’sischisi yoki mas’ul vakil ishtiroki ta’minlanmagan.

Majburiy ijro byurosi tomonidan korxonaga tegishli bo‘lgan bino-inshootlar 1 milliard 200 million so‘mga auksionda sotilgan. Bu pullarning da’vogarlarga berilganidan qolgan qismi qayerga sarflanayotgani ham ta’sischini qiziqtiradi. Ammo bunga jo‘yali javob yo‘q.

Fuqarolik ishlari bo‘yicha Samarqand shahar sudining 2016 yil 25 iyuldagi hal qiluv qarori bilan da’vogarlar ishga tiklanib, ish haqlari undirilishi ko‘rsatilgan. Aslida Mehnat kodeksining 270-moddasida ishga tiklash uchun bir oy muddat ichida murojaat qilish lozimligi belgilab qo‘yilgan. 129-avtokorxonaning 2013 yilda ishdan bo‘shatilgan haydovchilari esa 4 yildan keyin sudga murojaat qilishayapti. Ammo fuqarolik ishlari bo‘yicha Samarqand shahar sudi ( sudya Sh.Toshpo‘latov) ularni ishga tiklash haqida qaror chiqarayapti. Yana ajablanarlisi, «129-avtokorxona» MChJ tomonidan 2013 yildan buyon sudga murojaat qilayotganlarning asosli ravishda ishdan bo‘shatilgani to‘g‘risidagi buyruq nusxalarini va boshqa hujjatlar taqdim etilgan bo‘lsa-da, ularga ahamiyat berilmagan. Birinchi bosqich sudi da’vogarlarni oradan 4 yil o‘tgach, ishga tiklamoqda. Bu Mehnat kodeksi talablarining qo‘pol ravishda buzilishi emasmi? Mazkur kodeksning 154-moddasida «Ish beruvchi o‘zining moliyaviy holatidan qat’i nazar, xodimga bajargan ishi uchun haqni belgilangan mehnat haqi shartlariga muvofiq to‘lashi shart» deb ko‘rsatilgan.

Aslida da’vogarlar 2012 yildan buyon sababsiz ravishda ishga chiqishmagani uchun 2013 yilda ishdan bo‘shatilgan. Korxona o‘sha yildan boshlab iqtisodiy jihatdan nochor holga tushib, faoliyatini to‘xtatgan. Ana shunday sharoitda da’vogarlarni yoqlab takror-takror hal qiluv qarorlari chiqarilishini qanday tushunish mumkin?

Mehnat kodeksining 275-moddasi 3-qismida mehnat shartnomasi g‘ayriqonuniy ravishda bekor qilinganligi, boshqa ishga g‘ayriqonuniy ravishda o‘tkazilganligi yoki ishdan g‘ayriqonuniy ravishda chetlatilganligi oqibatida kelib chiqqan majburiy progul vaqti uchun xodimga haq to‘lash to‘g‘risidagi mehnat nizolarini ko‘rib chiqish chog‘ida mehnat nizolarini ko‘ruvchi organ tomonidan xodimning pul undirishga doir talablari bir yildan ortiq bo‘lmagan muddat uchun qondiriladi, deb ko‘rsatilgan. Fuqarolik ishlari bo‘yicha Samarqand shahar sudi ushbu muhim hujjat talablarini nega chetlab o‘tayapti?

Eng qizig‘i, sudlar tomonidan 129-avtokorxonadan progul qilganliklari uchun korxona sobiq haydovchilari D.Nuriloyev, K.Akbarov, G‘.Isoqov, O.Ismoilov, S.Qobilov, I.Mahmudov va A.Soliyev 2013 yil 11 iyun kunidagi ¹ 1-sonli buyrug‘i bilan Mehnat kodeksining 100-moddasi talablariga (Ichki mehnat qoidalari tartibini buzganligi, ya’ni, ishga sababsiz chiqmaganliklari uchun) asosan ishdan bo‘shatilgan bo‘lsa-da, bu haqdagi buyruqning qonuniyligi muhokama qilinmasdan, ularga ish haqlarini undirish haqida qarorlar qabul qilgan.

Korxonada o‘tkazilgan 2015 yil 15 maydagi audit xulosasida ko‘rsatilishicha, da’vogarlardan K.Akbarov 2011 yilda bor-yo‘g‘i 73 kun, 2012 yilda 43 kun ishda bo‘lgan. Da’vogarlardan yana biri A.Soliyevning 2011 yilda ish kunlari 65 kunni, 2012 yilda esa 33 kunni tashkil qilar ekan. Da’vogar D.Nuriloyev esa 2011 yilda 74 kun, 2012 yilda 44 kun ishlagan. Ularning barchasi korxonadan ancha miqdorda qarzdor.

Qolgan yillar davomida ularning birortasi bir kun ham ishga chiqmagan. Da’vogarlar –G‘.Isoqov, I.Mahmudov, S.Qobilov, O.Ismoilov, L.Junaydovlar haqida ham shunday fikr bildirish mumkin. Bugun ishlamagan kunlari uchun haq undirilishiga da’vogarlik qilayotganlardan biri – L.Junaydov 2012 yilning 2 iyulidan mehnat ta’tiliga chiqqandan so‘ng korxonaga qaytib kelmagan.

Avtokorxona direktori E.Galustyan 2015 yil 25 avgustda o‘z xoxishi bilan ishdan bo‘shagan. Ammo sud qarorining ijrosini ta’minlash maqsadida sud ijrochilari talabi bo‘yicha u 2017 yilning 5 iyulida da’vogarlarni ishga tiklab, keyin esa ularni o‘z arizalariga ko‘ra, ishdan bo‘shashi to‘g‘risidagi buyruqqa imzo chekib, muhr bosib berishga majbur qilingan. Hujjatlar sanalarini tekshirib bunga iqror bo‘lish mumkin.

Endi o‘ylab ko‘raylik. Ikki yil avval ishdan bo‘shab ketgan korxona rahbarining buyrug‘ini qonuniy deb bo‘ladimi? Bunday qonun buzilishlariga yo‘l qo‘yish kimga kerak bo‘lib qoldi? Aslida bu kabi nomaqbul ishlardan kimlar manfaatdor?

O‘zbekiston Respublikasi FPKning 375-moddasida «Ish uchun ahamiyatga ega bo‘lgan holatlar to‘liq aniqlanmaganligi, sud aniqlanmagan deb, sud aniqlangan deb hisoblangan, ish uchun ahamiyatga ega bo‘lgan holatlarning ish holatiga muvofiq kelmasligi, moddiy huquq normalarining yoki protsessual huquq normalarining buzilganligi yoki noto‘g‘ri qo‘llanilganligi sud hujjatini apellyatsiya, kassatsiya va nazorat tartibida bekor qilishga yoki o‘zgartirishga asos bo‘ladi» deb ko‘rsatilgan.

MChJ ta’sischisi Rustam Yahiyayev vakolatli idoralar tomonidan FPKning ushbu moddasiga asosan fuqarolik ishlari bo‘yicha Samarqand shahar sudining 2019 yil 29 yanvardagi hal qiluv qarorini butunlay bekor qilish lozim deb hisoblaydi.

— Katta umidlar bilan advokat yollagandim. Lekin sudda uning asosli fikrlariga, e’tirozlariga quloq solinmadi, deydi Rustam Yahiyayev. Hattoki, sud majlisi protsessida sud majlisini olib boruvchi sudya, sudya yordamchisi va tomonlar tanishtirilmadi. Ishda ishtirok etuvchilardan savollar bor-yo‘qligi so‘ralmadi. Sud majlisida faqatgina Davron Nuriloyev da’vo mazmuni bo‘yicha qisqagina so‘roq qilindi, xolos. Raislik qiluvchi tomonlardan isbotlovchi hujjatlar bor-yo‘qligini so‘ramadi. Yana bir ajablanarli holat: raislik etuvchi sudya keyingi sud majlisida prokuror qatnashadi, deb tanaffus e’lon qildi. Ammo prokuror kelmadi. Sud tomonidan da’vogarlarning manfaatini ko‘zlab hal qiluv qarori o‘qildi. Bizning e’tirozimizga e’tibor ham berilmadi.

Samarqand shahar sudining 2016 yil 25 iyuldagi hal qiluv qarorini bekor qilib, da’vogarning da’vo arizasini rad etish to‘g‘risida Samarqand shahar prokurori protesti ham inobatga olinmadi. Samarqandda shunday gaplar. Yaqin yillarda ahil bo‘lgan, ishchi-xizmatchilari elu yurtga naf keltirgan, qanchadan-qancha odamlarni ish bilan ta’minlagan mehnat jamoasi bugun tanazzul sari yuz tutdi. Lekin uni qayta tiklashga urinayotganlar bor. Afsuski, yo‘q joydan nimadir undirish payida bo‘lganlar, ularni qo‘llab-quvvatlovchilar korxona qaddini tiklab olishiga yo‘l qo‘ymayapti. Rustam Yahiyayev shundan norozi. Ehtimol, uning dardini tinglab, muammoni adolatli hal etadigan idora topilar, ehtimol yopig‘lik qozon qopqog‘ini ko‘tarib ko‘rishni istamayotganlar bo‘lar. Yoki «hammasi to‘g‘ri hal etilgan, e’tirozga o‘rin yo‘q», deb javob yozadiganlar chiqar. Bu o‘rinda faqat vijdon, insof va albatta qonun hakamlik qila oladi.

 

Abdurasul SATTOROV,

«O‘zbekiston ovozi» muxbiri.


Fikr va mulohazalar

Spam bot protection (CAPTCHA)

So‘nggi yangiliklar: