28.05.2019

BUGUNNING TALABI QAT’IY

Professor-o‘qituvchilarning ilmiy salohiyati bitiruvchilar bilim darajasini belgilaydi

Ibrohim YO‘LDOSHEV, O‘zbekiston davlat san’at va madaniyat instituti rektori:

— Bugun zimmamizga yuksak vazifalar yuklanmoqda. Biz hozirgacha qilgan ishlarimiz qo‘yilayotgan talablarga javob bermasligini anglab turibmiz. Prezidentimiz ilgari surayotgan vazifalarni uddalash uchun avallo o‘z vazifamizga munosabatni mutlaqo o‘zgartirishimiz zarur. Har kuni yangilikka, tashabbusga intilib yashashimiz lozimligini bugungi hayot ko‘rsatmoqda. Aks holda zamon talabiga mos kadrlarni tayyorlash mumkin emas.

Bizning institutimiz misolida oladigan bo‘lsak, kechagi ahvol bilan bugungi imkoniyat va yutuqlar o‘rtasida yer bilan osmoncha farq bor, desak mubolag‘a bo‘lmaydi.

O‘zbekiston davlat san’at va madaniyat institutining bakalavriat ta’lim yo‘nalishlariga kirish o‘tgan yildan boshlab test sinovlarisiz, kasbiy (ijodiy) imtihonlar orqali amalga oshirila boshlandi. Bu tajriba iqtidorli yoshlarning institut talabasi bo‘lish imkoniyatini yanada kengaytirdi.

Mamlakatimizda san’at va madaniyat sohasini rivojlantirish uchun keng ko‘lamli ishlar amalga oshirilmoqda. Har bir hududda zamonaviy madaniyat maskanlari, amfiteatrlar bunyod etilayapti, ta’lim dargohlari samarali faoliyat yurityapti. Respublikamiz bo‘ylab turli san’at va madaniyat festivallarining davomli tashkil etilayotgani bu sohadagi islohotlarning naqadar ahamiyatli ekanligini ko‘rsatib turibdi.

Oliy ta’lim muassasasining o‘rni, bitiruvchilarning bilim darajasi yosh avlodga ta’lim-tarbiya berayotgan professor-o‘qituvchilarning ilmiy salohiyati bilan bog‘liq. O‘zbekiston davlat san’at va madaniyat institutida so‘nggi bir yil mobaynida 17 nafar o‘qituvchi dotsent hamda professor ilmiy unvoniga, 8 nafar xodim esa falsafa doktori (PhD) ilmiy darajasiga ega bo‘ldi. Ana shu sa’y-harakatlar samarasi sifatida institutning ilmiy salohiyati 46,2 foizga yuksaldi.

Talabalarning bilim olishi va o‘z sohasini har tomonlama chuqur o‘rganishida eng avvalo, sohaga doir o‘quv adabiyotlarining salmog‘i muhim ahamiyatga ega. O‘quv qo‘llanmalari qanchalik ko‘p bo‘lsa, o‘qituvchining dars jarayonini tushuntirishi, talabaning esa tushunishi shunchalik oson kechadi. 2017 yilda barcha ta’lim yo‘nalishlari kesimida san’at va madaniyatga oid fanlarga taalluqli o‘quv adabiyotlari bilan ta’minlanganlik darajasi o‘rganilib, tahlil qilindi.

Natijalarga ko‘ra, sohaga doir 144 fandan o‘quv adabiyotlari yaratish lozimligi aniqlandi. Endi tasavvur qiling, talabalar shu paytgacha mazkur fanlarni o‘zlashtirishda manbalarni qayerdan topishdiykin? Agar Qo‘qon yoki Navoiy davlat pedagogika institutlari bo‘lganida, zaruriy o‘quv adabiyotlarini Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika universitetidan olish mumkin edi.

O‘zbekiston davlat san’at va madaniyat instituti respublikamizda yagona yetakchi oliy ta’lim muassasasi sanaladi. Mutaxassislik bo‘yicha o‘qitiladigan adabiyotlar soni esa yetarli emas. Ana shu muammoni hal etish maqsadida institut professor-o‘qituvchilari orasidan mualliflar guruhi tuzilib, 2018-2019 o‘quv yilida eng zarur bo‘lgan 80 ga yaqin o‘quv adabiyoti, 2019-2020 o‘quv yilida 60 dan ortiq o‘quv adabiyotini yaratish rejalashtirildi. Mualliflar tomonidan taqdim etilgan darslik mavzulari va ularning qamrov darajasi muntazam ravishda muhokama etib borildi. Mavjud muammolar o‘z joyida hal etildi.

Natijada 76 fandan o‘quv adabiyoti yaratildi. Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligining Muvofiqlashtiruvchi kengashi tomonidan tasdiqlanib, chop ettirish uchun sertifikat olindi. Bugunga qadar 24 nomdagi o‘quv adabiyotlari chop etilib, institut Axborot-resurs markazi fondiga qo‘yildi. Ulardan talabalar samarali foydalanishmoqda.

Institut talabalari turli Respublika va Xalqaro tadbirlarda muvaffaqiyatli qatnashib kelmoqda. Yaqinda teatr san’ati fakulteti talabalari Buyuk Britaniyaning jahonga mashhur Rouz Brufort universitetida yilda bir marotaba tashkillashtiriladigan «Xalqaro talabalar diplom spektakli»da ishtirok etib qaytishdi. Safar davomida talabalar tomonidan sahnalashtirilgan, mashhur yozuvchi Shekspirning shoh asari «Gamlet» ingliz teatrida o‘zbek tilida ijro etildi. Uni sahnalashtirishda bir necha oy davomida yosh o‘zbek talabalari bilan birga mehnat qilgan Rouz Brufort universiteti professori Jon Takkerning xizmatlarini ham alohida e’tirof etish lozim. O‘zbekistondagi bir necha oylik faoliyati davomida britaniyalik professor «Gamlet»da o‘ynovchi yoshlarni shaxsan o‘zi saralab oldi va ular bilan bir necha oy davomida tinimsiz mehnat qildi.

Joriy yilning mart oyida O‘zbekiston davlat san’at va madaniyat instituti talabalari ilk marotaba Rossiyada MDH davlatlari orasida o‘tkazilgan «GITIS-master-klass» Xalqaro teatr festivalida Mixail Bulgakov asari asosida tayyorlangan pantomima ko‘rinishidagi «Artist» nomli sahnalashtirilgan teatr tomoshasini namoyish etib, «Eng mohir rejissyor» nominatsiyasida birinchi darajali diplom, «Eng yaxshi plastik sahna asari» nominatsiyasida «E’tirof» diplomini qo‘lga kiritishdi.

Cholg‘u ijrochiligida tahsil olayotgan yoshlarning bir guruhi Ispaniyaning Kataloniya shahrida o‘tkazilgan san’at yo‘nalishidagi Xalqaro tanlov va festival — «Fiestalonia Milenio»da ishtirok etishdi. Festival doirasida Xalq ijodiyoti fakulteti 4-bosqich talabasi Bahodir Baratov qashqar rubobida kuy ijro etib, ikkinchi o‘rinni qo‘lga kiritdi. Cholg‘u ijrochiligi kafedrasi yetakchi konsertmeysteri Ayapbergen Otegenov fortepyano ijrochiligi yo‘nalishida 30 yoshdan oshgan o‘qituvchilar o‘rtasida birinchi o‘rinni oldi.

Bundan tashqari, institut o‘qituvchi va talabalari Rossiya Federatsiyasida tashkil etilgan «Serebryanaya shpaga» X Xalqaro sahna qilichbozligi festivalida, Moldova Respublikasida bo‘lib o‘tgan jahon teatr va kinematografiya maktablari o‘rtasida o‘tkazilgan «Class Fest» Xalqaro festivalda, Tojikiston poytaxti Dushanba shahrida o‘tkazilgan «Kaplya» nomli talabalarning qisqa metrajli filmlari Xalqaro festivalida va boshqa ko‘plab nufuzli ko‘rik-tanlovlarda ishtirok etib, sovrinli o‘rinlarni qo‘lga kiritib kelmoqda.

O‘zaro aloqalarni mustahkamlash, tajriba almashish maqsadida dunyoning ko‘plab san’at va madaniyatga ixtisoslashgan ta’lim muassasalari O‘zbekiston davlat san’at va madaniyat instituti bilan hamkorlik qilish niyatida muzokaralar olib bormoqda. Bugungi kunda institutning mavjud xalqaro shartnomalari soni 20 taga yetdi. Xususan, o‘tgan davr mobaynida Chelyabinsk davlat madaniyat instituti, T.Jurgenov nomidagi Qozog‘iston milliy san’at akademiyasi, Qirg‘iz-turk Manas universiteti, Mirzo Tursunzoda nomidagi Tojikiston davlat madaniyat va san’at instituti, Koreya Milliy san’at universiteti, Belorus davlat san’at va madaniyat instituti, Dong-A san’at va media instituti va boshqa ko‘plab uzoq tarix hamda katta tajribaga ega xorijdagi ta’lim muassasalari bilan turli kelishuvlar imzolandi.

Chelyabinsk davlat madaniyat instituti bilan imzolangan o‘zaro hamkorlik doirasida mart-aprel oylarida rossiyalik talabalarning bir oy davomida O‘zDSMIda tahsil olgani va o‘zbekistonlik yoshlarning Chelyabinskda tajriba almashib qaytishi o‘zaro kelishuvlarning amaliy natijasi bo‘ldi.

Prezidentimiz tomonidan imzolangan «Milliy kinoindustriyani rivojlantirish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida»gi qarorda kelgusida Toshkent shahrida Rossiya san’at oliygohining qo‘shma fakultetini ochish ko‘rsatilgan. Yaqinda mazkur oliy ta’lim muassasasining ikki nafar prorektori hamda Oliy kinematografiya kursi direktoridan iborat guruh ana shu masala bo‘yicha institutda bo‘ldi.

Muzokaralar natijasida O‘zbekiston davlat san’at va madaniyat instituti qoshida S.Gerasimov nomidagi Butunrossiya kinematografiya davlat institutining ijodiy markazi rasman tashkil etildi. Markazning asosiy maqsadi qarorda belgilangan vazifalarni, xususan, 2019-2020 o‘quv yilidan e’tiboran O‘zbekiston davlat san’at va madaniyat instituti bakalavriatining ixtisoslashgan yo‘nalishlari bitiruvchilari uchun Kinematografiya instituti assissentura-stajirovkasi, «Ijro etuvchi prodyuser», «Dramaturgiya» va «Audiovizual san’at rejissurasi» mutaxassisliklari bo‘yicha kadrlarni saralash va o‘qishga tavsiya etish, institut o‘qituvchilarini malaka oshirishga tanlab yuborish bo‘yicha takliflar tayyorlash, har ikki institut talabalarining o‘zaro amaliyotlarini tashkil etish, 2020-2021 o‘quv yilida Respublikamizda Kinematografiya instituti filialini ochishga zamin hozirlash kabilardan iborat.

Prezidentimizning kechagi uchrashuvida bildirgan tanqidiy fikrlari, belgilab berilgan vazifalari ta’lim sohasida yangi davrni boshlab berishga xizmat qiladi. Bu jarayon bizdan yanada jiddiy izlanishni o‘z ishimizga tanqidiy yondashishni, fidoyi bo‘lishni talab etadi.

 

***

Mamlakatimizni innovatsion rivojlantirish, 2030 yilga qadar Global innovatsiya indeksida ilg‘or 50 mamlakat qatoridan joy egallashi bo‘yicha keng ko‘lamli ishlar amalga oshirilmoqda. Buning uchun, eng avvalo, ilm-fan sohasining me’yoriy-huquqiy asosini mustahkamlash maqsadida «Fan to‘g‘risida» qonun loyihasi ishlab chiqildi. Qolaversa, o‘tgan qisqa davr mobaynida ilmiy-tadqiqot ishlarini tijoratlashtirish va samaradorligini oshirishga qaratilgan qarorlar qabul qilindi.

Oliy ta’limga innovatsiya investitsiyalarini – xorijiy ta’lim-ilm texnologiyalarini jalb etish borasida ham keng ko‘lamli ishlar amalga oshirilmoqda. Jumladan, 2018 yilda yurtimizda Rossiyaning 2, Janubiy Koreyaning 2, Latviyaning 1 oliy ta’lim muassasasi filiallari tashkil etildi. Joriy yilda Hindistonning 2, Rossiyaning 2 va AQShning 1 oliy ta’lim muassasasi filiali talabalarni qabul qiladi. Ulardagi ta’lim jarayoniga 832 nafar xorijiy mutaxassis jalb etilgan.

 

Axmet REIMOV, Berdaq nomidagi Qoraqalpoq davlat universiteti rektori, texnika fanlari doktori:

      Bizni qiynayotgan masala nima edi? Bugun ishlab chiqarish, iqtisodiyotning real sektori o‘quv jarayonidan, ilmiy tadqiqot yo‘nalishlarimizdan ham oldinlab ketdi. Ularga yetib olish uchun esa o‘quv rejalarimizni rivojlanish tezligi bo‘yicha o‘zgartirishimiz shart edi. Ya’ni, vaziyat ishlab chiqarish bilan o‘quv jarayonining integratsiyalashuvini ta’minlashni talab etayotgandi. Yangi qarorga binoan shu huquq oliy ta’lim muassasalariga berildi. Vazirlikka ta’lim standartlarini belgilash va tasdiqlash vakolatini berdi. Bu boylangan qo‘llarimizni yechib yubordi, desam hech mubolag‘a bo‘lmaydi.

O‘quv jarayonida moddiy-texnik bazaning qay holatda ekani ham sifat ko‘rsatkichida muhim sanaladi. Prezidentimiz bu borada mutlaq yangi modellar, zamonaviy uskunalarni joriy etish borasida fikr-mulohazalarini bildirdilar. Muhimi, moliyaviy manbalar ham aniq ko‘rsatib berildi. Shuningdek, kelasi yildan ilmiy muassasalarni to‘g‘ridan-to‘g‘ri davlat byudjetidan moliyalashtirishga o‘tkazish taklifi olimlar tomonidan qo‘llab-quvvatlandi.

Eng muhimi, professor-o‘qituvchilar, yosh olimlarning ijtimoiy himoyasiga alohida e’tibor qaratildi. Bugun ikki oliy ta’lim muassasasi misolida aytishim mumkinki, yosh olimlar uchun turar-joy majmualarining qurilish ishlari boshlanganiga guvoh bo‘ldik. Bularning barchasi bizning bir necha o‘n yillik orzularimiz edi. Zamonaviy laboratoriyalar, talabalar turar-joylarini ta’mirlash, zamonaviy sharoit yaratish borasida ham kerakli hujjatlar qabul qilindi.

Endigi masala mana shu imkoniyat va yaratilgan sharoitlarga javobimiz qanday bo‘lishida. Biz bunga munosib javob qaytarish uchun o‘z faoliyatimizni tanqidiy tahlil qilib, shaxsiy mas’uliyatimizni oshirishimiz, javobgarlikni his etib, tunu kun ishlashimiz kerak bo‘ladi.

 

Komiljon TOJIBOYEV, O‘zbekiston Fanlar akademiyasi qoshidagi Botanika instituti direktori, akademik:

      Uchrashuv mamlakatimizda ilm-fan, oliy ta’lim sohasini rivojlantirish, olinayotgan natijalarni amaliyotga joriy etish borasidagi dolzarb masalalarga bag‘ishlandi. Davlatimiz rahbari yangi fikr, yangi g‘oya, innovatsiyaga tayangan davlatning kelajagi buyuk bo‘lishini ta’kidladi. Bu borada Fanlar akademiyasining olimlari, xususan, Milliy universitet, oliy ta’lim muassasalarining mutasaddilari oldiga qator yangi vazifalar qo‘yildi.

Botanika institutimiz otaxon universitetning biologiya fakulteti bilan birgalikda 20 dan ortiq bakalavr va magistrlarning dissertatsiya ishlari bajarilishida bosh-qosh bo‘lmoqda. Shu bilan birga, ular institutimizda xodim sifatida ishlamoqda. Mazkur tajriba kelajakda avlodlar almashinuvida qo‘l keladi, deb o‘ylayman.

O‘tgan yili Prezidentimiz tashabbusi bilan institutimizga «Milliy gerbarg» maqomi berildi. Bu hodisa o‘z navbatida xalqaro nufuzimiz ortishiga asos bo‘ladi. Xususan, bugungi kunda 1831-1835 yillardan buyon yaxshi saqlanib kelayotgan gerbarglardan nafaqat ilmiy izlanish jarayonida, balki darslarda ham foydalanilmoqda.

Gerbarglar xorijiy olimlarning ham e’tiborini jalb etyapti. Natijada ilmiy izlanish sifati oshmoqda. «Milliy gerbarg»ni raqamli formatga o‘tkazish borasida Germaniyaning nufuzli universiteti bilan hamkorlikda ish olib borildi.

Orol dengizi tubidagi maydonlarni o‘zlashtirish, u yerda yashil o‘rmonlarni barpo etish borasida Urumchi shahridagi Geologiya-geografiya instituti bilan birgalikda qiymati 432 ming AQSh dollarilik loyiha imzolandi. Orol dengizi hududida innovatsion uslublarga asoslangan yangi loyihani ishga tushirish rejalashtirildi. Buning uchun dunyoning qurg‘oqchil hududlarida qo‘llanilib kelinayotgan xalqaro tajribalardan foydalanish ko‘zda tutilgan.

Prezidentimiz tomonidan ilgari surilgan besh tashabbusning biri yoshlarni ilm-fanga jalb qilishdir. Lekin qotib qolgan olimlar bilan bu ishni amalga oshirib bo‘lmaydi. Shuning uchun institutimizda lavozim yo‘riqnomalari ishlab chiqildi va amaliyotga joriy etildi. Bu o‘z-o‘zidan ichki sog‘lom raqobat ruhini shakllantirdi. Ayrim xodimlar raqobatga dosh berolmadi. Bo‘shayotgan joylarga yosh olimlarni jalb eta boshladik. Oxirgi yillarda qabul qilingan yosh olimlar institut salohiyatini 40 foizga oshirdi. O‘tgan yili 20 ga yaqin olim chet eldagi eng nufuzli institutlarda tajriba almashish imkoniga ega bo‘ldi. Bilasizmi, ularning xitoylik hamkorlar bilan erishayotgan natijalari fan olamida yangilik bo‘lishi mumkin.

Agar sharoit yaratib bersak, yoshlarning ilmiy tashabbuslari har bir ilm maskanida ko‘payadi, ularning yutuqlari hammamizni hayron qoldiradi.

 

«O‘zbekiston ovozi» muxbiri

Mahliyo ALIQULOVA yozib oldi.


Fikr va mulohazalar

Spam bot protection (CAPTCHA)

So‘nggi yangiliklar: