Oxirgi sonda



Ko'p o'qilgan maqolalar



Dolzarb mavzu



Maqolalar arxivi

«    Oktabr 2018   
Du Se Cho Pa Ju Sha Ya
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31 1 2 3 4
09.01.2018

MAHALLIY KENGASHLAR DEPUTATLARINING UYQUSI QATTIQMI?..

Turli tadbirlar va davralarda deputatlar ko‘pincha to‘rga o‘tkaziladi. Xalqimiz shu yo‘l bilan o‘z vakillariga ehtiromini ko‘rsatadi. Odamlar deputatni avvalo ma’naviyatli, salohiyatli, adolatli va fidoyi inson sifatida e’zozlaydi. Uning so‘ziga ham, va’dasiga ham tez ishonadi. Ammo sessiya va yig‘ilishlarda bo‘shashib, loqayd bo‘lib o‘tirgan, muammolarni, adolatsizlikni ko‘ra-bila turib, «hammasi joy-joyida», deb qo‘l ko‘taradigan deputat esa hurmat-e’tiborni oqlamagan, o‘zini ham, o‘zgalarni ham aldagan bo‘ladi, oqibatda e’tibordan qoladi.

So‘nggi vaqtlarda davlat rahbari kimga ko‘proq murojaat qilyapti? Demokratiya uchun, xalqimizning dunyodagi izzat-hurmati uchun, ertamiz uchun, bolalarimiz uchun kurashishga tayyormisizlar, deb kimdan so‘rayapti?.. Deputatlar, xalq vakillari bu mas’uliyatli va tarixiy savollarga javob berishga tayyormi?..

Davlat va jamiyat hayoti shundayki, deputatlar ko‘tarmagan yukni boshqa birov ko‘tara olmaydi. Xalq vakilining vijdoni uyg‘onmas, dunyoqarashi kengaymas ekan, oddiy odamlar, shifoxonadagi bemorlar, bog‘chalardagi go‘dak­lar adolatsizlikdan qiynalaveradi, hududlar byudjeti ozib-to‘zib, korrupsiya va byurokratiyaning vazni oshaveradi, inson haq-huquqi aziyat chekaveradi, amaldorlarning qalbi tosh­day qotib qoladi.

Xalq deputatlari Toshkent viloyat Kengashining navbatdan tashqari sessiyasida deputatlar uyg‘oqligi hayotimizda qanchalik muhim o‘rin tutishi oddiy tilda, aniq-ravshan ifodalab berildi: «Deputatlar uyg‘onishi kerak. Deputatlar uyg‘onmasa, jamiyatimizda muvozanat bo‘lmaydi hech qachon...» Muvozanat bo‘lmagan joyda manfaat tarozisining pallasi goh u yonga, gohida bu yonga og‘ib ketaveradi. Taraqqiyot toshini qanchalik aylantirmang, xalqqa, mamlakatga, oddiy odamlarga manfaati kam bo‘lgan yoki umuman foydasi bo‘lmagan tomoni tushaveradi. Bunga yo‘l qo‘yib berish xalqqa xiyonat qilish, shaytonning malayiga aylanish bilan barobar.

Shuning uchun deputatlarga qayta-qayta murojaat qilinayotgani shunchaki gap kelganda aytib o‘tib ketilgan gaplar emas. Agar shunday bo‘lsa, qonunlar, farmon va qarorlarda hududlarni rivojlantirish, muammolarni bartaraf etish, taklif-tashabbuslar bilan chiqish, eskicha fikrlab, man-manlikka berilgan rahbarlarning dunyoqarashini o‘zgartirish, kerak hollarda ta’sir choralarini qo‘llash bo‘yicha mahalliy Kengash deputatlariga real huquq va imkoniyatlar berilmas edi.

Mahalliy byudjetlarni shakllantirishda joylardagi davlat hokimiyati organlarining vakolatlarini kengaytirish chora-tadbirlari to‘g‘risidagi Prezident farmoniga ko‘ra, hududlarning byudjet parametrlarini tasdiqlash va uning ijrosini nazorat qilish bo‘yicha deputatlarning roli oshirildi.

Hududlarning jadal ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishini ta’minlashga doir ustuvor chora-tadbirlar to‘g‘risidagi Prezident qaroriga muvofiq, Qoraqalpog‘iston Respub­likasi Jo‘qorg‘i Kengesi, xalq deputatlari viloyatlar va Toshkent shahar, tumanlar (shaharlar) Kengashlari majlislarida har chorakda hududiy sektorlar rahbarlarining hisobotlari (har bir hududga biriktirilgan respublika darajasidagi mas’ul mansabdor shaxslar, parlament deputatlari va senatorlar ishtirokida) eshitilishi belgilandi.

Qonunga muvofiq, mahalliy Kengash Ichki ishlar vazirligi hududiy bo‘linmalari rahbarlarining hisobotlarini eshitish masalasini belgilash vakolatiga ega.

Mahalliy Kengashlarga berilgan vakolatlar haqida yana ko‘plab misollar keltirish mumkin. Lekin asosiy gap vakolatlarning ko‘p yoki kamligida emas, ulardan kim qanday foydalanishiga borib taqalaveradi.

Sessiyaga, masalan, IIB boshlig‘ini chaqirib, aniq faktlar bilan muammolarni ko‘rsatib, ularni hal etish yo‘llarini birgalikda izlaydimi yoki hisobot o‘qilayotganda yelkasini qisib o‘tirib, oxirida «Bag‘dodda hamma yoq tinch», degan mazmundagi qarorni chapak chalib ma’qullaydimi, buni deputatlarning o‘zlari hal qiladi. Ma’qullash yoki taklif berish, qo‘l ko‘tarish yoki ko‘tarmaslik deputatlarning ustuvor huquqi. Qanday paytda qo‘lni baland ko‘tarib, qanday masalada taklif berish, «sessiyani nomiga o‘tkazib, o‘zimizni o‘zimiz behurmat qilmaylik, farzandlarimizning kelajagi haqqi vijdonan qaror qabul qilaylik», deyish yoki demaslik deputatning salohiyatiga, dunyo­qarashiga, ma’naviyatiga, umuman, kurashishga tayyor yoxud tayyor emasligiga bog‘liq bo‘ladi. «Kim qiladi bu ishlarni?.. Yuragi yongan odam qiladi, Vatanini sevgan odam qiladi». Bu so‘zlarni tushungan, tushunib, ozgina bo‘lsa ham qiynalgan deputat qo‘lini emas, idrokini, vijdonini ko‘proq ishlatadi.

Ko‘pchiligimizda kim biladi qaysi zamonlardan qolib ketgan bir yomon odat bor. Jamoa rahbari ishlarimizni tanqid qilsa, jon kuydirib vazifa qo‘ysa, diqqat bilan eshitayotgandek bo‘lib ko‘rinishni, «xulosa qilamiz, bajaramiz», deb jiddiy turishni qoyillatamiz. Lekin amaliy harakatga kelganda, shashtimiz pasayib, harakatlarimiz susayib qoladi.

Mahalliy Kengashlar faoliyatida ko‘pincha shunday holat kuzatilayotganga o‘xshaydi. Kengashlar uchun qo‘yilgan maqsadlar bilan deputatlarning ishtiyoqi o‘rtasida tafovut kattaroqdek tuyulmoqda. Ayrim deputatlar prokuror, ichki ishlar bo‘limi, soliq inspeksiyasi boshlig‘idan hisob so‘rab, ularning kamchiliklarini haqiqatda tanqid qilish mumkinligiga ishonqiramay qarayotgandek.

Lekin bunday kayfiyat va shubhalarga aslo o‘rin ham, asos ham yo‘q. Shoshma-shosharlik bilan tayyorlanayotgan, xalqning birini ikki qilmasdan, katta-katta mablag‘larni qumga tushgan tomchiday yo‘qotayotgan absurd loyihalarni imkon boricha yo‘qotish, hududlarning ijtimoiy-iqtisodiy mustaqilligini ta’minlash, mahalliy byudjetlarga jon kiritish, shifoxonadagi choyshablarni almashtirish uchun markazdan pul kutishdek eski kasallikka chek qo‘yish bo‘yicha qilinayotgan ishlar haqida fikr­lagan odam buni tez tushunadi.

Boshqaruvning o‘ta markazlashuviga barham berish byurokratiya va korrupsiyaning eng yo‘g‘on tomiriga bolta urish ekanini tushungan deputat hududning taqdiri o‘ziga o‘xshagan deputatlarga bog‘liqligini his qiladi. Harakatlar strategiyasini, Ma’muriy islohotlar konsepsiyasini tushunib, yuragidan o‘tkazib o‘qigan deputat fikr aytishdan, taklif bildirishdan, shirin jonni koyitishdan begonalarga emas, o‘z hududidagi qiynalgan odamlarga, yaqinlariga, bolalariga foyda ekanini biladi.

Rahbarning ko‘ngli emas, xalqning mehri odamni baxtiyor qiladi. Rahbarning roziligi emas, xalqning duosi asraydi. Deputat bilan hudud rahbari bir-birining ko‘ngliga qarab ish tutsa, yig‘ilishlarda umumiy, rasmiy gaplarni kanda qilmasa, ahvol og‘irlashadi. Davlat boshqaruvida muvozanat buziladi, murosasozlik boshlanadi. Mahalliy Kengash deputati ijro hokimiyati mutasaddilariga o‘zi o‘rgangan, ko‘zi bilan ko‘rgan holatlar, kamchiliklar haqida ochiq-oydin gapirmasa, na tanqid, na bir jo‘yali taklif aytmasa, hokim uning fikrlar­ini hurmat qilmasa, «o‘zim bilaman, o‘zim hal qilaman», deb xato o‘ylasa, sessiya ham, vaqt ham behuda o‘tgan bo‘lib qoladi.

Deputatlar vijdonan ishlamagan joyda hokimiyatning o‘zi hammasini qoyil qilib qo‘yolmaydi. Yangicha fikrlaydigan hokimlar buni yaxshi tushunadi. Ko‘pdan ko‘p fikr chiqadi, eng maqbul qaror jamoatchilik bilan, uning qonuniy vakillari bilan kengashib qabul qilinadi. Shunda xato kam bo‘ladi, qarorlar muam­molarni hal etish, odamlarni rozi qilishga xizmat qiladi. Dunyoning barcha rivojlangan demokratik davlatlarida shunday. Busiz demokratiyani hurmat qiladigan hokimiyatni, xalq manfaatlarini himoya qiladigan vakillik hokimiyatini shakllantirib bo‘lmaydi.

Ayrim hududiy telekanallarda, ijtimoiy tarmoqlarda mahalliy Kengashlar sessiyalarida yozib olingan tasvirlarga ko‘zimiz tusha boshlagani katta yutuq. Deputatlar, mahalliy rahbarlar jamoatchilik nazarida turganini his qilsa, qaysi qaror qanday muhokama bilan qabul qilinganini odamlar bilsa, sessiyalar ancha demokratik tarzda o‘ta boshlashi aniq. Bundan hokimga ham, deputatga ham, mahalliy rahbarga ham, fuqaroga ham katta foyda keladi.

Ba’zida tuman, shahar Kengashi sessiyalarida gapirayotgan ayrim IIB, soliq ins­peksiyasi, prokuratura mutasaddilarining fikrlash tarzi, dunyoqarashi odamni lol qoldiradi. Ayrimlari hatto «xatolarimiz ko‘p, xulosa chiqarib olamiz», degan oddiy gapni ham eplab gapirolmaydi. Lekin ko‘cha-ko‘yda, o‘z idorasida muammo bilan borgan odamlarga osmondan keladi. Huquqni muhofaza qiluvchi idoralarning hududiy bo‘linmalarida shunday mutasaddilar borki, «demokratik jamiyatda hammaning huquqi teng», degan gapni eshitsa, o‘zga sayyoralikni ko‘rganday ajablanadi. Bunday kishilar demokratik tartib-taomillarni tushunib yetishi uchun joylardagi sessiyalar sokin o‘tmasdan, muhokamalardan, munozaralardan «chang chiqishi» kerak. Bu dunyoga hamma yashash uchun, yaxshi hayot uchun kelishini tushuntirish, fikrlashda zamondan orqada qolayotgan rahbarlarni ma’rifatga undash, ularning «ko‘zini ochish» mahalliy Kengash deputatlari mas’uliyatidagi vazifadir. Huquq-tartibot idoralari bo‘linmalari mahalliy Kengashlar oldida hisobdor ekanida ham chuqur ma’no bor.

Hokimlar, hududiy rahbarlar qachon o‘z ustida ishlaydi? Qachon fuqaroni hurmat qilishni o‘rganadi, qachon ma’naviyati, madaniyati, odob-e’tibori bilan jamoatchilikka o‘rnak bo‘ladi?.. Sessiyalarda o‘tirib, deputatlarning erkin fikrlari, achchiq haqiqatlarni eshitgan, har bir harakati el nazarida turganini his qilgan, adolatsizlik qilsa, odamlar undan yuz o‘girishini bilgan rahbarlar boshqacha mas’uliyatli bo‘ladi. Hududlarda bunday sog‘lom, demokratik muhitni birinchi navbatda kim yuzaga keltira oladi?.. Albatta, deputatlar, lekin deputatlik nishonini nomiga taqib yurganlar, qattiq uyquga ketganlar yoki ikkilanayotganlar emas, yuragi yongan, Vatanini, bola-chaqasini sevgan deputatlar.

 

To‘lqin TO‘RAXONOV 



DB query error.
Please try later.