13.12.2018

BIR KUNDA O‘ZGARGAN QONUN LOYIHASI

Tanqiddan so‘ng xalq vakillari qat’iy pozitsiya ko‘rsata boshladimi?..

Oliy Majlis Qonunchilik palatasining 10 dekabr kuni o‘tkazilgan majlisida ?019 yilga byudjet-soliq siyosati Konsepsiyasi va 2020-2021 yillarga prognoz mo‘ljallari qabul qilinishi munosabati bilan O‘zbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risida»gi qonun loyihasi muhokama etilgan, deputatlarning e’tirozlaridan so‘ng muhokamani kechiktirish, loyihani takomillashtirib, keyingi yalpi majlisga kiritish haqida qaror qabul qilingan edi.

Aytish kerakki, qonun loyihasi O‘zbekiston Xalq demokratik partiyasi fraksiyasi yig‘ilishida ham ko‘rib chiqilgan hamda qizg‘in bahs-munozaralarga sabab bo‘lgandi. Xususan, fraksiyaning ayrim a’zolari ko‘rib chiqish uchun berilgan vaqt loyihani chuqur o‘rganish, takliflar tayyorlashga yetarli bo‘lmaganini ta’kidlashdi.

 

Aliya YUNUSOVA, Oliy Majlis Qonunchilik palatasidagi O‘zbekiston XDP fraksiyasi a’zosi:

— Ancha avvalroq berilishi kerak bo‘lgan loyiha 10 dekabr kuni qo‘limizga yetib keldi va eng qizig‘i shu kunning o‘zida fraksiyamiz yig‘ilishida muhokamaga qo‘yildi. Aslida mazkur loyiha palata qo‘mitalari hamda fraksiyalarida keng muhokama etilishi, qabul qilingach, 10 kun ichida Senatga yuborilishi kerak edi. Vazirlar Mahkamasi tomonidan o‘ta murakkab va muhim bo‘lgan qonun loyihasi Oliy Majlis Qonunchilik palatasiga kechiktirib kiritildi.

Mamlakat byudjeti va soliq siyosatiga aloqador bo‘lgan mazkur loyiha ustida jiddiy va puxta o‘ylash, mulohaza yuritish, ekspertlar xulosalarini jamlash kerak edi. Ana shu asosda o‘z fikr-mulohazalarimizni bildirishimiz lozim edi. Asosiysi, saylovchilarning fikrlarini o‘rganish, takliflarini inobatga olish talab etiladi. Qonun loyihasining kech topshirilgani, hali uning mazmun-mohiyatini to‘liq tushunib, o‘rganib olmasimizdan muhokamaga qo‘yilishi xato, deb hisoblaymiz.

Loyihada bahsli savollar, tushunarsiz me’yorlar ko‘p. Deputat sifatida masalani jiddiy yondashgan holda o‘rganishimiz uchun vaqt berilmadi. Loyiha yuzasidan berilgan savollarga ham aniq javob ololmadik. Demak, muzokara va muhokama talab darajasida bo‘lmadi. Stavkalar, soliq siyosati, pensiya ta’minoti bilan bog‘liq va yana boshqa ko‘plab savollarimiz ochiq qolib ketdi. Vaholanki, mazkur loyiha aholining turmush darajasini yaxshilash, mamlakat taraqqiyoti uchun xizmat qilishi zarur.

Fraksiyamiz a’zolari tezkorlik bilan yig‘ilishlar o‘tkazish va qonun loyihalari bu zaylda zudlik bilan ko‘rib chiqilishiga mutlaqo qarshi. Zotan parlamentga kiritilayotgan har bir loyiha ma’lum tartib-qoidaga asoslangan bo‘lishi zarur. Masalani atroflicha o‘rganish, mutaxassislar, kerak bo‘lsa, aholi vakillari bilan muhokamalardan keyin qonun loyihasi qo‘mita va fraksiya yig‘ilishlariga kiritilishi tarafdorimiz. Ana shunda qonunlar samara beradi, to‘g‘ridan-to‘g‘ri ishlaydi, taraqqiyotga, rivojlanishga xizmat qiladi. Aks holda, yuzaki qonunlar yaratilishi davom etaveradi. Umid qilamizki, qonun loyihalarini tayyorlayotgan mas’ullar mana shu jihatlarni hisobga olib, deputatlarga o‘rganish, muhokama qilish, lozim bo‘lsa, takliflar ishlab chiqish uchun imkon qoldiradi.

 

Feruza ESHMATOVA, Oliy Majlis Qonunchilik palatasidagi O‘zbekiston XDP fraksiyasi a’zosi:

— Mazkur qonun loyihasi 2019 yilgi byudjet va soliq siyosatining asosiy yo‘nalishlari Konsepsiyasiga muvofiq ishlab chiqilgan. U Byudjet, Soliq kodekslari, «Fuqarolarning davlat pensiya ta’minoti to‘g‘risida»gi qonuniga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritilishini nazarda tutadi. Loyiha Konsepsiya va 2020-2021 yillar prognoz mo‘ljallarini amalga oshirish maqsadida qonunchilikdagi tegishli me’yorlarning aniq qo‘llanilishi, byudjetlararo munosabatlar va soliqqa tortish sohasidagi alohida masalalarni tartibga solish bo‘yicha huquqiy sharoit yaratishi kerak edi. Biroq ushbu loyiha dastlabki holatda fraksiyamiz a’zolarida ko‘plab savol va e’tirozlarni keltirib chiqardi.

Chunki qonun loyihasidagi o‘zgartirish va qo‘shimchalar nima sababdan, nimaga asoslangan holda kiritilayotgani haqida aniq faktlar yo‘q edi. Tahlillar, o‘rganishlar natijalari bo‘yicha ham misollar keltirilmagan. Holbuki, jamiyat taqdiri bilan bevosita bog‘liq bo‘lgan loyihalar har tomonlama pishiq-puxta ishlanishi shart.

Soliqqa tortishda nega endi yirik tadbirkorlar va kichik biznes egalari uchun bir xil tartib joriy qilinmoqda? Ushbu savol ham ochiq qolib ketdi. Axir katta tadbirkorlikdan shunga yarasha daromad qoladi, kichik biznes esa kichik daromadlardan iborat bo‘ladi. Shu jihatdan nomutanosiblik yuzaga kelgan. Buning ustiga mavsumiy tushumlar o‘rganilib, ana shu asosda soliq va imtiyozlar belgilanishi zarur.

Ertaga hayotda ishlamaydigan havola me’yorlarni tasdiqlashga haqqimiz yo‘q. Qonun to‘g‘ridan-to‘g‘ri ishlashi kerak. Prezident ham, xalqimiz ham shuni kutyapti. Byudjet, soliq masalalari juda jiddiy bo‘lgani bois keng jamoatchilik muhokamasiga qo‘yish zarurati ham bor.

Birinchi kungi yig‘ilishda vazir o‘rinbosarlari qatnashgandi. Shuning uchun ko‘p savollar javobsiz qoldi. Deputatlar talabi bilan keyingi (11 dekabrda bo‘lib o‘tgan) majlisda moliya vazirining o‘zi ishtirok etdi. Qonun loyihasi soliq to‘lovchilar manfaatlaridan kelib chiqib, qayta muhokama etildi hamda vazir parlament a’zolarining fikr-mulohazalarini tingladi, o‘rinli e’tirozlarni ma’qulladi...

Darhaqiqat, 2018 yil 11 dekabr kuni (ya’ni, kechiktirilgan kunning ertasiga) parlament quyi palatasi majlisida qonun loyihasi qayta ko‘rib chiqildi. Mas’ul qo‘mitaning qonun loyihasi ustida olib borilgan ishlar yuzasidan axboroti eshitildi.

Ma’lum bo‘lishicha, eng avvalo, qonun loyihasining nomi uning mazmuniga moslashtirilgan, ya’ni «Soliq va byudjet siyosatining 2019 yilga mo‘ljallangan asosiy yo‘nalishlari qabul qilinganligi munosabati bilan O‘zbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risida», deb o‘zgartirilgan. Bir qator me’yorlar soliq to‘lovchilar manfaatlaridan kelib chiqib, qayta ko‘rib chiqilgan va o‘zgartirilgan.

Jumladan, Soliq kodeksining 681-moddasi — «Soliq to‘lovchilarni pasportlashtirish» tartibi soddalashtirilgan. Pasportlashtirish jarayonining davriyligi belgilab qo‘yilgan, ya’ni, uni har yili emas, balki uch yilda bir marotaba o‘tkazish belgilangan. Shuningdek, soliq to‘lovchilarni pasportlashtirish natijasida tuzilgan dalolatnoma soliqlar va boshqa majburiy to‘lovlarni hisoblashga asos bo‘lishiga doir me’yor, shuningdek, bu jarayonga huquqni muhofaza qilish idoralarini jalb etishga oid me’yor ham chiqarib tashlangan.

Soliq kodeksida belgilanayotgan «Mavzuli ekspress o‘rganishlar», «Xronometraj ko‘zdan kechirish», taftish o‘tkazish, tekshirish singari soliq nazoratining shakllari qaytadan ko‘rib chiqilib, yanada takomillashtirilgan. Ularning aniq sub’ektlari ko‘rsatib o‘tilgan va Kodeksning to‘g‘ridan-to‘g‘ri amal qilish ustuvorligi ta’minlangan.

...Xullas, dastlabki holatida 107 moddadan iborat bo‘lgan qonun loyihasi deputatlar, mutasaddi vazirlik-idora vakillari sa’y-harakati bilan bir kun ichida o‘zgartirilgan, to‘g‘rirog‘i, takomillashtirilgan holda qabul qilingan.

 

Zilola UBAYDULLAYEVA,

«O‘zbekiston ovozi» muxbiri.



DB query error.
Please try later.