Oxirgi sonda



Ko'p o'qilgan maqolalar



Dolzarb mavzu



Maqolalar arxivi

«    Noyabr 2018   
Du Se Cho Pa Ju Sha Ya
29 30 31 1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 1 2
10.07.2018

TRANSPLANTATSIYA: 10 YIL AVVAL TO‘XTAB QOLGAN QONUN LOYIHASI MUHOKAMADA

Oliy Majlis Qonunchilik palatasidagi O‘zbekiston XDP fraksiyasi yig‘ilishida Inson a’zolari, to‘qimalari va (yoki) hujayralarini transplantatsiya qilish haqidagi qonun loyihasi qizg‘in muhokama etildi.

Ta’kidlanishicha, mamlakatimizda transplantatsiya orqali bemorlarga yordam berish bilan bog‘liq amaliyotlarning kengayishiga bir nechta to‘siq mavjud. Eng asosiy muammo bu haqda qonun yo‘qligidir. Bu transplantologiyaning klinik fan sifatida to‘xtatilishi va ko‘plab bemorlar hayotini saqlab qolishning imkoniyati yo‘qolishiga olib keladi. O‘zbekistonda inson a’zolari va to‘qimalari transplantatsiya qilinishi shart bo‘lgan o‘n minglab bemorlar bor. Ba’zi fuqarolar bu xil amaliyotni chet elda juda qimmat narxga o‘tkazishga majbur bo‘lmoqda. Ammo aksariyat bemorlar va ularning yaqinlari bunday imkoniyatga ega emas.

— 2008 yilda bir guruh deputatlar bilan birga transplantatsiya haqidagi qonun loyihasi tashabbusi bilan chiqqan edik, — dedi Oliy Majlis Qonunchilik palatasidagi O‘zXDP fraksiyasi a’zosi Aliya Yunusova. — Biz bilgan va bilmagan sabablar bilan o‘shanda tashabbusimiz rad etilgan. Ammo hayot o‘zgaruvchan va yangiliklar talab qiladi. Taklif etilayotgan qonun loyihasini o‘qib chiqqanimizda, biz ishlagan loyihaning ko‘chirmasi ekanini ko‘rdik. Shuning uchun uni konseptual jihatdan qo‘llab-quvvatlaymiz. Lekin loyihada o‘zgartirilishi va aniqlik kiritilishi kerak bo‘lgan o‘rinlar bor.

Masalan, donor bo‘lgan odam va jonsiz tanadagi donor a’zosi o‘rtasida katta farq bor. Har bir organ o‘ziga xos sharoitda saqlanadi, ko‘chiriladi. Donor va bemorning o‘zaro mutanosibligi, qanchalar sog‘lom va yaroqliligi esa eng muhim jihatlardir. Shuning uchun loyihada bir-birini inkor etuvchi me’yorlar qayta ko‘rib chiqilishi lozim. Vafot etgan shaxsning tana a’zolarini ko‘chirib o‘tkazish uchun qo‘yiladigan talablar aniq belgilanishi kerak.

18 yoshga to‘lmaganlarning donorlik qilishi bilan bog‘liq masalaga yanada oydinlik kiritilishi shart. Masalan, ota-onasi kasal bo‘lgan bola ularning sog‘ayib ketishi uchun joniga qasd qilishi yoki o‘ziga shikast yetkazishi mumkin. Bu kabi holatlar ham ro‘y berish mumkinligini inobatga olish talab etiladi.

Loyihada umumiy gaplar ko‘p. Ba’zi hollarda ilmiy tekshiruv va o‘rganishlar maqsadida tana a’zolariga ehtiyoj seziladi. Ilm-fan rivojlanar ekan, bu masala ham qonunchilikda aks etishi kerak. Jasaddagi qaysi organlardan donor sifatida foydalanish mumkinligi va uning tartib-qoidalari yaxshi ochib berilmagan. Barchaga tushunarli bo‘lishi uchun bu masalalar kengroq yoritilishi kerak, deb o‘ylayman.

— Bu qonun loyihasini xalqimiz uzoq muddatdan beri kutayotgan edi, — dedi Oliy Majlis Qonunchilik palatasidagi O‘zXDP fraksiyasi a’zosi Tursunpo‘lat Norboyev. — Chunki ko‘pchilik bemorlar va ularning yaqinlari bor-budini sarflab, xorijda operatsiya qildirishga majbur bo‘layotgandi. Lekin masalaning yana boshqa jihatlari ham borki, mulohaza qilishga undaydi.

Avvalo, qonunning qabul qilinishi natijasida shifo topadigan bemorlar soni mana shu amaliyotga muhtoj aholining necha foizini tashkil qiladi? Odamlarni rozi qilish uchun masalaning bu jihatiga ham alohida e’tibor qaratish talab etiladi. Yurtimiz tibbiyoti mazkur qonun talablariga qay darajada javob berishi haqida ham chuqur o‘ylab ko‘rish lozim. Viloyatlar miqyosida ham transplantatsiya me’yorlariga javob beradigan shifoxonalar tashkil etilishi kerak, deb o‘ylayman. Faqatgina poytaxtdagi sanoqli kasalxonalarda amaliyot yo‘lga qo‘yilgani bilan muammo hal bo‘lmaydi.

Yana bir muhim masala. Tibbiyotda ekspertiza, degan tushuncha bor. Ushbu jarayon tibbiyot xodimlari tomonidan doimo yopiq holda, hech qanday yaqin qarindoshlar ishtirokisiz o‘tkaziladi. Qonun kuchga kirgach, tibbiyot xodimlari inson organlarini sotish bilan shug‘ullanmaydi, deb hech kim kafolat bera olmaydi. Chunki guvohlarsiz yorib ko‘rilgan jasadning hamma organi joyidami-yo‘qmi hech kim bilmaydi. Ushbu masala haligacha yechimsiz qolmoqda. Demak, bu qonunan tartibga solinishi kerak.

Ehtiyojmand aholi vakillari bo‘lgan bemorlar uchun ajratiladigan mablag‘ yoki yordamni amalga oshirish tartibi loyihada ko‘rsatilishi zarur. Ijtimoiy himoya mexanizmlari ham ishlab chiqilishi, adolat mezonlarining buzilishiga yo‘l qo‘ymaslik kerak. Aks holda, odamlar orasida noroziliklar yuzaga keladi. Qonun loyihasini barchaga bir xil manfaatli bo‘lgan me’yorlar bilan takomillashtirish lozim, deb hisoblayman.

Muhimi, bemorlarga qo‘yiladigan shartlar, sun’iy to‘siqlarga barham berilishi lozim. O‘tgan yili yaqin qarindoshlar orasida buyrak va (yoki) jigar bo‘lagini transplantatsiya qilish tartibi haqida hukumatning vaqtincha nizomi tasdiqlangan edi. Shunga qaramay, bu jarayonni amalga oshirish juda ham murakkablik tug‘dirmoqda. Bu haqda aholi vakillari bilan suhbatlashganimizda qator misollarni aytib berishdi. Xulosa qilib aytganda, taklif etilayotgan qonun loyihasi kimnidir boyitish uchun emas, xalq manfaatiga xizmat qilishining tarafdorimiz.

— Juda ham dolzarb masala ko‘tarildi, — dedi Oliy Majlis Qonunchilik palatasidagi O‘zXDP fraksiyasi a’zosi Shuhrat Tursunboyev. — Loyiha bilan to‘liq tanishib chiqdim. Unda ijtimoiy himoya bilan bog‘liq biror so‘z aytilmagan. Agar ushbu masala qonunga kiritilmas ekan, u hamma uchun birdek ishlamaydi. Oddiygina misol, kam ta’minlangan oilalar davolanish uchun order ololmay yuradi. Bu yerda esa organ ko‘chirish haqida gap ketmoqda. Shuning uchun mazkur masalaga jiddiy e’tibor qaratilishi talab etiladi.

Qonun kimga ishlaydi, degan savolga javob aniq ifoda etilishi kerak. To‘g‘risi, tushuntirish xatini o‘qigan odam ertakka tushib qolgandek bo‘ladi. Go‘yoki ushbu qonun qabul qilinsa, hamma bemorning yuragi almashtirib yuborilib, hamma sog‘lom bo‘lib qoladi, degan xulosaga kelish mumkin. Ayni paytda yurtimizda yo‘q bo‘lgan amaliyotga qo‘l urilar ekan, uni shoshilib emas, puxta va atroflicha o‘rganib, keyin qonun ishlab chiqishimiz lozim.

Nogironligi bo‘lgan shaxslar, kam ta’minlangan oilalardagi bemorlarga donorlik masalasi ochiq qolib ketishi ham to‘g‘ri emas. Kuzatishlarimizdan ayonki, tirikchilikka, bolalarini boqishga qiynalib turgan odam hamma narsaga tayyor bo‘ladi. Ertaga u o‘z a’zolarini sotishdan ham toymaydi. Shunga o‘xshash holatlar ro‘y bermasligi uchun tana a’zolarini sotish qonunan taqiqlanishi kerak, deb hisoblayman.

Shuningdek, qonun loyihasida boshqa kamchiliklar ham ko‘zga tashlandi. Masalan, falon kasallik bilan og‘rigan bemor yoki murda degan jumlalar ham bor. Inson og‘rishi mumkin, lekin murda og‘rimaydi-ku. Shu kabi eng oddiy jihatlar ham e’tibordan chetda qolmasligi qonunning mukammalligiga xizmat qiladi.

Aytish kerakki, transplantatsiya o‘ziga xos talablarga ega murakkab jarayon hisoblanadi. Vaholanki, bizda hali biopsiya, autopsiya masalalarida ham yechimini kutayotgan muammolar bisyor. Shu jihatdan juda katta ishga qo‘l urilgan. Lekin qonunning natijalari, oqibatlari haqida bosh qotirish talab etiladi. Korrupsiyaning oldini olish masalasi ham ustuvor sanaladi. Qonun loyihasida chalkashliklar, tushunarsiz va o‘zaro zid jumlalar borligi, ayrim masalalar to‘liq ochib berilmagani bois uning ma’qullanishiga betarafman.

Davomli va qizg‘in muhokamalardan so‘ng qonun loyihasi ko‘pchilik ovoz bilan konseptual jihatdan qo‘llab-quvvatlandi.

Transplantatsiya juda nozik va murakkab masala. Qonun loyihasining dastlabki muhokamasida bildirilgan fikr-mulohazalar shuni ko‘rsatib turibdi. Loyihaning keyingi taqdiri nima bo‘ladi? Kuzatishda davom etamiz.

 

Zilola UBAYDULLAYEVA,

«O‘zbekiston ovozi» muxbiri.



DB query error.
Please try later.