Oxirgi sonda



Ko'p o'qilgan maqolalar



Dolzarb mavzu



Maqolalar arxivi

«    Mart 2020   
Du Se Cho Pa Ju Sha Ya
24 25 26 27 28 29 1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 31 1 2 3 4 5
03.03.2020

«KASALLIK POLIGONI»

YoKI AYaNChLI OQIBATLARGA OLIB KELIShI MUMKIN BO‘LGAN KATTA XAVF-XATAR O‘ChOG‘I HAQIDA

O‘tgan chorshanba kuni Bosh muharrir topshiriq berdi: – Hamma ishlarni to‘xtatib, ertagayoq Toshkent tumani, Ko‘ksaroy qishloq fuqarolar yig‘iniga qarashli Qushqo‘ndi mahallasiga borasiz, – dedi. Ushbu mahalla yaqinida joylashgan 10 gektarlik chiqindixonada sanitariya-gigiyena normalariga rioya qilinmayotgani sababli aholi aziyat chekmoqda, ekologiyaga jiddiy ta’sir ko‘rsatmoqda ekan.

 

...O‘tgan yili Oliy Majlis Qonunchilik palatasi deputatligiga Xalq demokratik partiyasidan ko‘rsatilgan nomzodlar joylarda aholi vakillari bilan tizimli uchrashuvlar, suhbatlar o‘tkazib, ular tomonidan o‘rtaga tashlangan muammolarni o‘rgangan edi. Jumladan, Toshkent viloyati 91-saylov okrugidan nomzod, O‘zXDP Markaziy Kengashi raisi o‘rinbosari Maqsuda Vorisovaning Toshkent tumani, Ko‘ksaroy qishloq fuqarolar yig‘iniga qarashli Qushqo‘ndi mahallasida o‘tkazilgan saylovoldi uchrashuvida fuqarolar ushbu masalani ko‘tarishgan ekan. Ma’lum bo‘lishicha, hududda 5-6 yil burun qattiq maishiy chiqindilarni ko‘mish xizmatlari bilan shug‘ullanadigan «Zangiota obodon» (sobiq «Garant Aziya») MChJ tashkil etilgan. Shundan buyon bu yerda chiqindixona tog‘i paydo bo‘lgan, ekologik ahvol yomonlashib, aholi o‘rtasida turli kasalliklar tarqalmoqda. Saylovchilar chiqindixonani aholi turar joy manzilidan uzoqroqqa ko‘chirish haqida murojaat qilgan edi.

Deputatlikka nomzod albatta bu masalani o‘rganib, yechimini topishga va’da bergan. 2020 yilning fevral oyi o‘rtalarida Oliy Majlis Qonunchilik palatasi Fuqarolarning sog‘lig‘ini saqlash masalalari qo‘mitasi raisi o‘rinbosari Maqsuda Vorisova va’daga binoan Toshkent viloyat ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish boshqarmasi vakili bilan birgalikda bu yerga kelib, ayanchli manzarani ko‘rdi, mahalla ahlining fig‘onini eshitdi.

– Bizning hududimiz ilgari viloyatimizning eng bahavo joylaridan biri hisoblanardi, – deydi mehnat faxriysi, 74 yoshli Abduqahhor Usmonov. – Bu yerdan ma’danli shifobaxsh suv chiqqanligi sababli, sanatoriylar qurildi. Hududimiz qo‘shni Qozog‘iston bilan chegaradosh, u tomonda ham ikkita ana shunday 350-400 o‘rinli sanatoriy bor. Ana shu chiqindixona paydo bo‘ldi-yu, oromimiz buzildi.

Tasavvur qiling, 5-6 yil burun 10 gektarlik chiqindixona biz yashab turgan Ko‘ksaroy qishloq fuqarolar yig‘iniga qarashli Qushqo‘ndi mahallasi va o‘sha yerda joylashgan 30-o‘rta umumta’lim maktabidan 1-1,5 kilometr narida qurilgan. Ob-havoning issiq kunlarida tog‘dek uyulib yotgan chiqindi tarkibida yengil yonuvchi tashlandiq ikkilamchi xomashyo bo‘lgani uchun olov  3-4 metr balandlikka ko‘tariladi, undan chiqqan qo‘lansa tutun osmonni qoplaydi. Keyin shamol yo‘nalishi bilan 11,5 ming aholi istiqomat qiladigan uchta mahallaga, 1800 o‘quvchi ta’lim oladigan maktabga yopiriladi. Hidiga chidab bo‘lmaydi.

Bu yerdan chiqindixona qurishga kim ruxsat bergan, sanitariya-gigiyenik holatlar hisobga olinganmi, hozir kalavaning uchini topib bo‘lmaydi. Hamma o‘zini javobgarlikdan olib qochadi. Bu haqda Prezident qabulxonasiga 4 marotaba murojaat qildik. Shikoyatimiz Toshkent tuman DSENMga yo‘naltirildi. U yerdan uch nafar vakil kelib, vaziyatni o‘rgandi, hamma joyni ko‘rib chiqishdi. Suratga olishdi, qandaydir bayonnomalar tuzishdi. Keyin qo‘llaridan hech narsa kelmasligini aytishdi. Bo‘lmasa nega keldilaringiz, desam, «yuqoridan o‘rganib kelinglar, degan topshiriq bo‘ldi, biz shu topshiriqni bajarayapmiz xolos», deyishdi...

– Mening uyim shu yerda, havo isishi bilan hamma yoqni pashsha bosib ketadi, ko‘z ochirmaydi, – deydi shu mahallada yashovchi tadbirkor Habibullo Shermatov. – Yozda hovlida turib bo‘lmaydi, mehmon kelib qolsa, tezroq ketishga harakat qiladi. Chiqindixonadan har kuni tarqaladigan tutun tufayli ekin bo‘lmayapti, bir oydan keyin xashakka aylanib qolayapti. Qariyalarimiz nafas qisma bo‘lishayapti...

– Bu joylar ilgari bahavo, kurort zonasi edi, ob-havosi toza deb tanilgan, – deydi gulchilik bilan shug‘ullanadigan Murod Mirzayev. – Hozir har kuni kechqurun 2-3 soat chiqindixonadan taralgan qo‘lansa, achchiq hid tomoqni qichitib, ko‘ngilni behuzur qiladi. Bu qo‘lansa hid oraliq masofasi 5 kilometrni tashkil etadigan Tutzor mahallasigacha yetib boradi. Bundan 10 kun avval Qushqo‘ndi mahallasida o‘tkazilgan yig‘ilishda shu masalani ko‘tardim. Og‘aynilar, bu masalani tezroq hal qilaylik, dedim. Xudo ko‘rsatmasin, biror-bir yuqumli kasallik tarqalsa, keyin kech bo‘ladi, dedim. Birortasidan  jo‘yali gap chiqmadi, yozgan shikoyatlarimiz aylanib-o‘rgilib tuman DSENMga keladi, shu bilan ish tugaydi...

Toshkent shahrining bir qancha tumanidan qattiq maishiy chiqindilar shu yerga olib kelinadi. Yozda chiqindi tashiydigan mashinalardan oqqan suyuqlik yo‘l-yo‘lakay to‘kilib, hamma yoqni chidab bo‘lmas darajada qo‘lansa hid tutib ketadi. Bir kun ertalab atay turib, kunning yarmigacha ko‘chadan o‘tgan 470 chiqindi tashiydigan mashinalarni sanadim. Endi o‘ylab ko‘ring, taxminan o‘rtacha 500 chiqindi tashiydigan mashina u yoqdan-bu yoqqa o‘tib tursa, unga sanatoriyga kelgan mehmonlarning, mahalliy aholining avtomobillari qo‘shilsa, buyog‘ini o‘zingiz tasavvur qilavering. Bolalarimizni, nevaralarimizni ko‘chaga chiqarishga qo‘rqamiz. Ana shunday azobda qoldik...

– Chiqindixona atrofida 40-50 nafar odam metall parchalari, organik mahsulotlar va shunga o‘xshash narsalarni yig‘ib yuradi, – deydi Birlashuv ko‘chasi, 2-uyda yashovchi Ziyovuddin Nazarov. – Qarovsiz it, mushuklarning-ku son-sanog‘i yo‘q. Yaqinda yana bir muammo paydo bo‘ldi. Oqtom mahallasida kam ta’minlangan, ehtiyojmand oilalar uchun 4 ta 4 qavatli uy, 20 ta kottej qurildi. O‘sha yerning kanalizatsiyasi yangi qurilgan uylardan 50 metr narida oqava suv (sbros) uchun qazilgan hovuzga yo‘naltirildi. Bundan norozi aholi janjal ko‘targanidan keyin  uni 480 metr nariga olib boradigan bo‘lishdi. Lekin u yer ham aholi yashaydigan manzil bo‘lgani uchun janjal hali tingani yo‘q.

Yomg‘ir yog‘sa, ko‘chalarda mashinalardan to‘kilgan chiqindi qoldiqlarining badbo‘y hididan nafas olib bo‘lmaydi. Bir oy oldin uchta nevaram tinimsiz qusib, tobi bo‘lmay qoldi. Shifokorga olib borsam, bu ekologiyadan, havo toza emasligidan zaharlangan deyishdi. Bu balo daf qilinishini so‘rab, ko‘p joylarga murojaat qildik, foydasi bo‘lmayapti.

– Men bu yerga havosi tozaligi, suvi shirinligi uchun 1982 yilda ko‘chib kelganman, – deydi Dildora Egamberdiyeva. – Olti yildan buyon uyqum ham, halovatim ham yo‘q. Ikki yil burun yurak og‘rig‘i bilan shifoxonaga olib borishdi, klinik o‘limni boshimdan kechirdim. Hozir nafas qisma bo‘lib qolganman, har uch oyda davolanib chiqaman. Bitta qizim birdaniga uchta chaqaloqladi, uchchovi ham chillasi chiqmasdan, hali go‘dakligida shifoxonaga tushdi. Shifokorlar buni ham ekologik ahvolning yomonlashuvi tufayli, deyishdi.

Bu yerda yashayotgan katta yoshli aholining taxminan 60 foizida turli xil allergiya kasalliklari uchrayapti, yoshlarda badan qichishi, og‘iz-burniga yara toshish, tomog‘i yallig‘lanib, shishib ketish holatlari kuzatilayapti. Qo‘shnimiz Rustam akaning nevarasi ikki oy ichida 7 marta shifoxonada yotib chiqdi.

– Maishiy chiqindixonalarni aholi yashash manzillari yaqinida tashkil etish ekologik va resurslardan oqilona foydalanish mezonlariga zid bo‘lib, yer osti suvlari va atmosferaning ifloslanishi, badbo‘y hid tarqalishi, yong‘in kelib chiqish xavfi, turli infeksiyalar tarqalishi kabi ekologik xavf-xatar tug‘ilishiga sabab bo‘ladi, – deydi xalq deputatlari Toshkent tuman Kengashidagi O‘zXDP guruhi a’zosi, Zangiota tuman tibbiyot birlashmasi aholi sog‘lom turmush tarzini qo‘llab-quvvatlash va jismoniy faoliyatini oshirish markazi boshlig‘i Habibulla Rasulov. – Respublikamizda maishiy chiqindilarni boshqarishning keng tarqalgan yo‘li – ularni maxsus chiqindi poligonlariga chiqarib tashlashdir. Bu chiqindi poligonlari ekologiya va inson salomatligiga katta zarar yetkazadi. Chiqindilarni utilizatsiya qilishning ekologik xavfsiz tizimini yaratish respublikamiz uchun muhim masalalardan biri. Buni amalga oshirish uchun chiqindi tashlash joyi, uning tarkibi va hajmi, shuningdek, chiqindilar ekologiya va inson salomatligi uchun qanday xavf tug‘dirishi kabi masalalar atroflicha o‘rganib chiqilishi kerak.

Aslida bunday chiqindixona uchun to‘g‘ri joy tanlanganmi, yo‘qmi, degan savolga mutaxassislar jo‘yali gap aytmayapti. Biroq chiqindi saqlash talablari buzilayotgani haqida hech qanday izohga hojat yo‘q. Shamolda uchib to‘zg‘iyotgan polietilen qop va yengil chiqindi qoldiqlari keng maydon, qolaversa, ekinzorlarni ham egallab olmoqda.

Bu yerda voyaga yetmagan bolalarning ham chiqindi titib yurganini uchratish mumkin. Bu hol kishini yanada tashvishga soladi. Men bu masalani tuman deputatlari  muhokamasiga olib chiqdim, Shu bilan birga Toshkent viloyati ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish boshqarmasiga murojaat qilganimizda, 2020 yilning 3 yanvarida 01/05-8 raqami bilan quyidagi javobni oldik (qisqartirib berilayapti):

 «Toshkent tumani hududida aholi xonadonlaridan hosil bo‘ladigan qattiq maishiy chiqindilarni olib chiqib ketish xizmatlari bilan shug‘ullanuvchi sobiq «Garant Aziya» MChJ hozirgi kunda «Zangiota obodon» MChJ ...balansida (10 gektarli) chiqindilarni ko‘mish poligoni (chiqindixona) mavjud bo‘lib, ushbu chiqindixona yon-atrofida joylashgan aholi xonadonlariga tabiiy fizik ichki qizish natijasida yong‘in hosil bo‘lishi va tevarak-atrofni badbo‘y hidli tutun bilan qoplanishi holatlari kuzatilmoqda.

Shuningdek, Toshkent viloyati ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish boshqarmasining davlat inspektorlari tomonidan («Zangiota obodon» MChJ) bir necha marotaba ogohlantirish xatlari berilib,  O‘zbekiston Respublikasining «Chiqindilar to‘g‘risida»gi qonunining 13-moddasi va  O‘zbekiston Respublikasi «Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risida»gi Kodeksning 91-moddasi 1-qismi bilan qonunbuzarlarga nisbatan choralar ko‘rilishiga qaramasdan, ushbu holatlar qaytarilmoqda(!?).

Shu munosabat bilan O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining ?019-2028 yillar davrida O‘zbekiston Respublikasida qattiq maishiy chiqindilar bilan bog‘liq ishlarni amalga oshirish strategiyasini tasdiqlash to‘g‘risida»gi 2019 yil 17 apreldagi PQ-4291-sonli qarori (1,11-ilovasiga) asosan Yangiyo‘l tumani, Yangiyo‘l shahar, Zangiota tumani, Toshkent tumanlaridagi mavjud chiqindixonalar Yangiyo‘l tumaniga ko‘chirilishi rejaga kiritilganligini ma’lum qilamiz.

Ushbu chiqindixona (poligon)ni ko‘chirish yoki boshqa hududlardan yer maydoni ajratish Toshkent viloyati ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish boshqarmasi vakolat doirasiga kirmasligini eslatib o‘tib, ushbu masala yuzasidan tuman hokimligiga murojaat xati yuborilganligini ma’lum qilamiz...

Odamlar tashvishlanib murojaat qilayapti, idoralar bir-biriga xat yozishayapti. Ammo amaliy ish qilinmayapti, mas’ullar negadir jim.

O‘zbekiston Respublikasining «Chiqindilar to‘g‘risida»gi qonunida yuridik shaxslarning chiqindi bilan bog‘liq ishlarni amalga oshirish sohasidagi faoliyati fuqarolar hayoti va sog‘lig‘ining hamda atrof-muhitning xavfsizligini ta’minlamog‘i kerakligi qat’iy belgilangan.

Mazkur masala bilan ko‘plab tashkilotlar, jamg‘armalar, davlat organlari va ta’lim muassasalari shug‘ullanmoqda, albatta. Bu borada bir qator natijalarga erishilgan. Biroq qonun ijrosi bo‘yicha hali ko‘p ishlar qilinishi kerakka o‘xshaydi.

— Bizning O‘zbekiston Prezidenti xalq qabulxonasiga yozgan shikoyatimizni yopish uchun o‘zini «Zangiota obodon» MChJ rahbari o‘rinbosari Sa’dulla Mutalshayxov deb tanishtirgan yigit keldi, — deydi pensioner Dildora Egamberdiyeva. — Opajon, hamma e’tirozlaringizni qabul qilamiz, bartaraf etamiz, deb va’da berdi. Telefon raqamlarini qoldirib, «qanaqa muammoingiz bo‘lsa, qo‘ng‘iroq qiling, hal qilamiz», deb, yalinib-yolvorib qo‘l qo‘ydirib oldi. Shundan buyon soyasini solmaydi. Qani, hozir qo‘ng‘iroq qilib ko‘ray-chi, deya uning telefon raqamini terdi:

– Opajon, eshitaman, – ovoz keldi telefonning narigi tomonidan.

– Nega qo‘ng‘iroq qilsam, telefoningizni ko‘tarmaysiz?

– Telefonni qoldirib, boshqa joyga chiqqan bo‘lsam kerak-da, mana olayapman-ku.

– Bergan va’dalaringizni bajarmayapsiz-ku!

– Yo‘q, nega, keyingi oydan chiqindini qayta ishlaydigan, sortirovka qiladigan uskunalar keladi, ularni o‘rnatamiz. Umuman chiqindi to‘planib qolmaydigan qilamiz.

– Nega, chiqindixonani ko‘chirmayapsizlarmi?

– Qayerga ko‘chiramiz opa, juda katta kredit olganmiz, har kuniga 500 ming so‘m ijara puli to‘layapmiz. Lekin aholining bizga qo‘ygan talablarini bajaramiz...

– Mana shunaqa, – dedi Dildora Egamberdiyeva qo‘l telefonini o‘chirib. – Bular chiqindixonani hali-beri boshqa joyga ko‘chirmoqchi emas, bu holat shunday davom etsa, o‘zimiz mayli, farzandlarimiz turli kasalliklarga chalinishi mumkinligi bizni qattiq tashvishga solayapti.

Chiqindixonaga kirish va chiqish yo‘llari nosozligi va asfaltlanmaganligi uchun hammayoq axlatga to‘lgan, dezinfeksiya qilinmaydi. Avtoulovlar kompost qilinmaydi, mayda kemiruvchilar va hasharotlarga qarshi zararsizlantirish ishlari bajarilmaydi. Chiqindi saqlash, ko‘mish ishlari talab darajasida emas, soat sayin chiqindi «tog‘»lari o‘sib borayapti. Bu chiqindixonaga kim mas’ul? Nega O‘zbekiston Respublikasining «Chiqindilar to‘g‘risida»gi qonun talablari buzilayapti? Bu hududning egasi bormi o‘zi?

Bu kabi savollarga tegishli idoralar va tashkilotlar javob topadi, deb o‘ylaymiz.

 

Nurulloh DOSTON,

«O‘zbekiston ovozi» muxbiri.


Fikr va mulohazalar

Spam bot protection (CAPTCHA)

So‘nggi yangiliklar: