O'zb  
 

Oxirgi sonda



Ko'p o'qilgan maqolalar



Dolzarb mavzu



Maqolalar arxivi

«    Dekabr 2019   
Du Se Cho Pa Ju Sha Ya
25 26 27 28 29 30 1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 31 1 2 3 4 5
06.08.2019

HUQUQ VA BURCH MASULIYATI

Biz vatanparvarlik, fidoyilik haqida ko‘p gapirganimizdanmi, bu tushunchalar ba’zida shunchaki balandparvoz gaplardek tuyuladi. Ozini vatanparvar korsatib, gapni kopirtirishdan nariga otmagan ayrim shovvozlardan «Baraka topkur, vatanparvarlik, fidoyilik haqida gapirishdan oldin oylab kor, oz konstitutsiyaviy burchingni, majburiyatingni bajarayapsanmi, mamlakatda bolayotgan ozgarishlarga ozingni daxldor deb his qilayapsanmi? Hech bolmasa, gaz va elektr energiyasi uchun tolovlarni vaqtida tolayapsanmi?» deb soraging keladi...

Kasbimiz boyicha ishlayotgan yoki biror vazifani bajarayotgan bolsak, buning uchun davlat ish haqi tolayapti, kasbga doir ayrim turdagi soliqlardan ozod qilayapti, imtiyozlar berayapti.

Xosh, bu jarayonlarda kim qanday qatnashyapti? Togri, oz vazifasini va burchini sadoqat bilan bajarayotganlar oz emas. Ammo tani-joni sog, kattagina tomorqa yeriga ega bolgan bazi kishilar moddiy yordam sorab turli idoralarga murojaat qilishi kishini oyga toldiradi. Rozgor muammolari bilan Xalq qabulxonasiga borishni bilamizu, lekin uy-joylarimiz, tomorqalarimiz imkoniyatlaridan foydalangan holda sharoitimizni yaxshilashimiz mumkinligini oylab ham kormaymiz. Kam taminlangan oila sifatida nafaqa olish uchun murojaat qilamizu, biroq oila byudjetini yaxshilashga qaratilgan imtiyozlar yoki korsatilayotgan xizmatlardan foydalanmaymiz. Nega?

Joriy yilning boshidan aholini imtiyozli shartlarda kreditlashdek noyob tizim amaliyotga kiritildi. Banklar xodimlari uyma-uy yurib, aholiga tomorqalarida dehqonchilik yuritish, chorvachilik va parrandachilik bilan shugullanish, oilaviy tadbirkorlikni tashkil etish va boshqa bir qator loyihalar boyicha imtiyozli kreditlar olish mumkinligi haqida tushuntirish olib bordi.

Xosh, nega ushbu tadbirlar uchun banklar, mahalla faollari va korxona-tashkilotlar rahbarlari javobgaru, aslida bundan manfaatdor bolgan ozimiz Olma pish, ogzimga tush qabilida kun kechirayapmiz?

Statistik malumotlarga kora, bizning Yuqorichirchiq tumani boyicha joriy yilning 1 iyul holatiga 176 ta yordamga muhtoj oila tomorqalariga ekishlari uchun mahalliy byudjet hisobidan 9 million somlik sabzavot, 12 million somlik meva kochatlar tarqatildi hamda 45 oilaga 101 million 900 ming som moddiy yordam berildi. Bu yordamdan qanday foydalanildi? Har joyda har xil. Kam taminlanganlarga nafaqalar berilishiga qarshi emasman, lekin bu maqomdan chiqish imkoniyatlaridan foydalanish mumkinmi-yoqmi? Nega turmushimizni yaxshilashga ozimiz harakat qilmaymiz? Davlat byudjeti ham cheksiz va tubsiz xazina emasku.

Har bir yigilishda tuman rahbarlari fermerlarga oz burchidan kelib chiquvchi vazifalar haqida takror va takror uqtirmagungacha yer egasining ozi biror tashabbus bilan chiqmaydi. Fermer shartnomaviy majburiyatlarini bajarishi kerakligini oylab kormasa, izlanmasa, takliflar bilan chiqmasa, uning uchun boshqalar oylashi kerakmi?

Yana bir gap. Ayrim fuqarolar tomonidan kundalik hayotimizdagi munosabatlarda qonunlarni buzish, tartib-intizomga rioya qilmaslik yoki ularni mensimaslik odatiy holga aylanib bormoqda. Yaqinda xizmat taqozosi bilan fuqarolik ishlari boyicha Yuqorichirchiq tumani sudida noqonuniy qurilgan uy-joylarni buzish bilan bogliq nizo muhokamasida ishtirok etishimga togri keldi. Bir qator fuqarolar tuman hokimining qarorisiz fermer xojaligi balansidagi yerlarni ozboshimchalik bilan egallab, uy-joy qurib olishgan ekan.

Hayratga solgani shuki, bu fuqarolar qonunni buzganliklaridan hatto uyalmasdan, Nega shu paytgacha noqonuniy uy-joy qurganligimizni bizga hech kim aytmagan, deb sudga etiroz bildirishdi. Ozboshimchalik bilan qilingan harakat oqibatida nafaqat qonun buzildi, balki mamlakatning oziq-ovqat xavfsizligiga tahdid solindi. Chunki, statistik malumotlarga kora, respublikamiz boyicha bugungi kunda qishloq xojaligida foydalaniladigan suvli yer maydonlari miqdori har bir fuqaroga ortacha 0,12 gektardan togri kelgan, bu esa aholi soni ortib, qishloq xojaligi mahsulotlari yetishtiriladigan yerlar kamayib bormoqda degani, axir. Xosh, har kim ozi xohlaganicha yerlarni talon-taroj qilsa, ertangi avlod uchun nima qolishi, aholini oziq-ovqat mahsulotlari bilan taminlash ahvoli qay darajaga tushishi mumkinligini oylab korganmizmi?

Dorixonalar tizimini olaylik. Davlatimiz aholi manfaatlaridan kelib chiqib, dori vositalari bilan savdo qilishni tartibga solishga kirishgan edi, bir zumda peshtaxtalardan ayrim turdagi dorilar yoq bolib qoldi. Kochalarda ochiqchasiga valyuta ayirboshlashimiz, plastik kartalardan pul yechishni biznesga aylantirib olganimiz haqida gapirmasa ham boladi. Yollarda harakatlanish masalasi esa borgan sari ota muammoli bolib qolmoqda.

Bundan ancha yillar avval xizmat boyicha tajriba almashish uchun Yaponiya davlatida bolgan edim. Meni qoyil qoldirgan jihatlardan biri shu boldiki, yapon haydovchilari yollarda harakatlanuvchi boshqa ishtirokchilarga xalal berishi mumkin bolgan birorta harakatni qilishmaydi. Buni ularda haydovchilik madaniyati, deyishadi. Bizda-chi, haydovchilarning bir-biriga va piyodalarga nisbatan hurmatsizligi, qoida buzish holatlari haqida istalgancha misol keltirish mumkin.

Albatta, bularni nazorat qiladigan, tegishli chora koradigan idoralarimiz bor. Lekin bizchi? Jabrdiyda bolganimizda "Prokuror, ichki ishlar yoki soliq qayoqqa qarayapti?" deb dod solishni bilamiz, lekin jamoat nazorati hisoblangan fuqarolik burchimizni ado etishdan kora, Menga nima? deya, korib kormaslikka, eshitib-eshitmaslikka olishni afzal bilamiz.

Bir qarashda bu gaplar kundalik mayda muammolar bolib korinishi mumkin, biroq Navoiy bobomiz "Qatra-qatra yigilib, daryo bolur", deganlaridek, yirik oqibatlar aynan mayda muammolardan kelib chiqishi kopchilikka yaxshi malum. Shu bois oz haq-huquqimizni talab qilish barobarida fuqarolik burchimizni qanday bajarayotganimiz togrisida ham oylab korsak, maqsadga muvofiq bolar edi.

Muhiddin QIYOMOV,

Yuqorichirchiq tumani hokimligi huquqshunosi.


Fikr va mulohazalar

Spam bot protection (CAPTCHA)

Songgi yangiliklar: