Oxirgi sonda



Ko'p o'qilgan maqolalar



Dolzarb mavzu



Maqolalar arxivi

«    Oktabr 2019   
Du Se Cho Pa Ju Sha Ya
30 1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31 1 2 3
30.07.2019

KLASTERLAR QIShLOQ XO‘JALIGI RIVOJIDA LOKOMOTIVGA AYLANMOQDA

Davlatimiz rahbarining elni farovon, xalqni boy qiluvchi innovatsion g‘oyalaridan biri — klaster tizimi mamlakatimizda keng joriy etilayotgan bo‘lib, xususan, qishloq xo‘jaligi sohasida o‘zining yuksak samarasini ko‘rsatmoqda.

Yurt taraqqiyotini, mamlakat qudratini belgilovchi omillar juda ko‘p. Ammo tinchlik va farovonlikni hech narsa bilan tenglashtirib bo‘lmaydi. O‘zbekistonda so‘nggi ikki yilda amalga oshirilayotgan islohotlar, yangilanishlar bugun dunyo hamjamiyati tomonidan alohida e’tirof etilayotir. Bu o‘z-o‘zidan bo‘lgani yo‘q. Prezident Shavkat Mirziyoyevning hayotiy tajribasi, oqilona siyosati, xalq dardi bilan yashashi — barcha yutuqlarning zamini bo‘lib xizmat qilmoqda.

IQTISODIYoTDAGI YaNGI TUZILMA

Xalqimiz yaqin-yaqingacha «dehqonning kosasi oqarishi» borasidagi gaplarga ishonmas edi. To‘g‘rida, bir paytlar mamlakatimiz agrar sohada ancha qoloq bo‘lgani, bobodehqonlar yil bo‘yi ming mashaqqat bilan yetishtirgan paxtaning rohatini boshqa davlatlar ko‘rgani ham ayni haqiqat. Bugun-chi, vaziyat tamomila boshqacha. Mamlakatimizdagi o‘nlab zamonaviy korxonalar tomonidan o‘zbek tolasidan tayyorlanayotgan mahsulotlar nafaqat bozorlarimizni to‘ldirmoqda, balki xorijda ham xaridorgir bo‘lib bormoqda.

Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan hayotga tatbiq etilayotgan 2017-2021 yillarda O‘zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yo‘nalishi bo‘yicha Harakatlar strategiyasiga muvofiq iqtisodiyot sohalari, xususan, qishloq xo‘jaligining paxtachilik tarmog‘i tubdan isloh qilinmoqda.

Yurtimizda keyingi uch yilda barcha sohalar qatori qishloq xo‘jaligi bo‘yicha ham muhim dasturlar, «Yo‘l xarita»lari ishlab chiqilib, izchil amalga oshirilmoqda. Qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini ishlab chiqarishni tashkil etishning klaster modeli keng joriy etilayotir. So‘nggi ikki yilda paxta-to‘qimachilik klasterlariga ajratilgan yer maydonlari hajmi mazkur ekin turi uchun ajratilgan qishloq xo‘jaligi yerlarining 52 foizini tashkil etdi. Istiqlolning dastlabki yillarida zaminimizda yetishtirilayotgan paxta tolasining atigi 6-7 foizi o‘zimizda qayta ishlangan bo‘lsa, bugungi kunda kamida 80 foizini qayta ishlash imkoniyati paydo bo‘lmoqda. Albatta, bu shunchaki raqamlar emas. Uning ortida yurt farovonligini yuksaltirish, aholi turmush darajasini yanada yaxshilash kabi ezgu maqsadlar mujassam.

Paxtamiz rangi, tolasining uzunligi, pishiqligi va mikroneyyer ko‘rsatkichlari bilan xalqaro standartlarga to‘la javob beradi. Bu uning jahon tola bozorida xaridorligini ta’minlaydigan eng muhim jihatlaridir. Ammo Prezidentimiz ta’kidlaganidek, ushbu tolani o‘zimizda qayta ishlab, tayyor mahsulot shaklida jahon bozoriga olib chiqsak-chi? Daromad bir necha barobarga oshishi tabiiy. Qolaversa, paxta o‘simligidan olinadigan yana yuzlab mahsulotlar ham borki, bularning barchasi iqtisodiy samarani bir necha barobarga oshiradi. Eng muhimi, ko‘plab yangi ish o‘rinlari yaratiladi.

Sirdaryo viloyatida tajriba sifatida O‘zbekiston — Buyuk Britaniya qo‘shma korxonasi «Bek cluster» mas’uliyati cheklangan jamiyati agrosanoat sohasida birinchi klaster sifatida tashkil etilgan bo‘lsa, bugun yurtimizning barcha hududlarida bu tajriba yanada ommalashmoqda. Bir so‘z bilan aytganda, yurtimiz iqtisodiyotidagi yangi tuzilma paxtachilik-to‘qimachilik klasterlari katta samaradorlikka erishishni boshladi.

NUFUZLI KOMPANIYa HAM MUHIM HAMKOR

Prezidentimizning mazkur g‘oyasini xorijiy davlatlarning nufuzli kompaniyalari ham qo‘llab-quvvatlab, bu sohada hamkorlikni amalga oshirayotganini alohida ta’kidlash lozim. Xususan, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2018 yil 8 avgustdagi «O‘zbekiston Respublikasida «Indorama» (Singapur) kompaniyasi tomonidan zamonaviy paxta-to‘qimachilik ishlab chiqarishni tashkil etish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi qarori asosida Cingapurning "Indorama" kompaniyasi mamlakatimizda paxtachilik-to‘qimachilik klasterini tashkil etish uchun 340 million dollar sarmoya kiritmoqda.

Shu o‘rinda "Indorama Group" kompaniyasi haqida bir og‘iz so‘z. Mazkur kompaniya 1976 yilda tashkil etilgan bo‘lib, bosh qarorgohi Singapurda joylashgan. Janubi-Sharqiy Osiyoning eng yirik ip-kalava (500 ming kalava) ishlab chiqaruvchisi hisoblanadi. Kompaniyaning to‘qimachilik korxonalari Indoneziya, Tailand, Turkiya va Shri-Lankada joylashgan. Yiliga ip-kalava ishlab chiqarish hajmi 135 ming tonnani tashkil etadi (shundan 26 foizi O‘zbekistonda). To‘qimachilikdan tashqari, kompaniya neft va gaz-kimyo tarmoqlarida, poliester va sintetik matolar, kimyoviy o‘g‘itlar ishlab chiqarish bo‘yicha yirik quvvatlarga ega. Kompaniya jahonning eng yirik poliester ip ishlab chiqaruvchisi hisoblanadi, uning jahon bozoridagi ulushi 5 foizdan ortiq. Kompaniyaning 28 mamlakatda joylashgan 70 ishlab chiqarish korxonasida 30 mingdan ortiq kishi mehnat qilmoqda. Umumiy yillik daromad 10,5 milliard dollarni tashkil etadi.

Mazkur kompaniya mamlakatimizda ham yirik loyihalarni amalga oshirib kelmoqda. 2010 yilda qurilishi tugallanmagan «Qo‘qon tekstil kombinati» majmuasi mulki negizida «Indorama Kokand Textile» O‘zbekiston — Singapur qo‘shma korxonasi tashkil etildi. O‘tgan davrda loyiha asosida o‘zlashtirilgan to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiya hajmi 164 million dollarni tashkil etdi. Ayni paytda bu yerda 1 ming 250 ishchi-xodim mehnat qilmoqda. Ishlab chiqarilayotgan mahsulotning asosiy qismi xorijga eksport qilinayotir.

— O‘zbekiston paxtachilik va to‘qimachilik sohasida jahon bozorida o‘z o‘rniga ega, — deydi qo‘shma korxonaning ishlab chiqarish direktori Sendep Bora. — Korxonamizda bir yilda 50 ming tonna paxta qayta ishlanib, sifatli ip-kalava tayyorlanmoqda. Bu mahsulotlarga Turkiya, Xitoy, Janubiy Koreya va boshqa davlatlarda talab katta. Yaqinda Misrda xizmat safarida bo‘lganimda ekspertlar tomonidan o‘zbek tolasining sifati yuqori baholandi. Bu alohida e’tirofga loyiq. Shuningdek, kompaniyamiz turli yo‘nalishlarda yirik loyihalarni amalga oshirib kelmoqda. Yurtingizda yaratilgan imkoniyatlar tufayli qo‘shma korxonamiz tomonidan ham paxtachilik klasterlarini tashkil etish ishlariga muhim e’tibor qaratilmoqda.

«Indorama Group» kompaniyasining 2019-2023 yillar uchun mo‘ljallangan paxtachilik-to‘qimachilik klaster loyihasi ikki bosqichdan iborat bo‘lib, ayni paytda Sirdaryo va Qashqadaryo viloyatlarida mazkur yo‘nalishdagi ishlar boshlab yuborilgan. Farg‘ona va Jizzax viloyatlarida esa kelgusi yildan boshlanadi. 225 million dollar mablag‘ paxta xomashyosi, makkajo‘xori va boshqa mahsulotlar yetishtirishga yo‘naltiriladi. Bundan tashqari, kompaniya paxta xomashyosini chuqur qayta ishlash va paxtadan yigirilgan ip ishlab chiqarishni tashkil etish (ikkinchi bosqich) uchun yana 115 million dollar sarmoya kiritadi. Ishlab chiqarish "Indorama Kokand Textile" mas’uliyati cheklangan jamiyati shaklidagi qo‘shma korxonaning mavjud quvvatlarida joylashgan.

AGRAR SOHANING «LOKOMOTIVI»

Xo‘sh, paxtachilik-to‘qimachilik klasteri nima, uning qanday afzalliklari bor?

Klaster usuli qishloq xo‘jaligida yerni shudgorlashdan tortib, ekish, parvarishlash va xomashyodan tayyor mahsulot ishlab chiqarishgacha bo‘lgan jarayondagi ko‘p bosqichli kompleks tizimni o‘z ichiga oladi. Bu yagona texnologik zanjirga birlashtirilgan korxonalar majmui bo‘lib, u ilm-fan, ta’lim hamda ishlab chiqarish integratsiyasini chuqurlashtirish, yangi texnologiyalarni amaliyotga joriy etish imkonini beradi. O‘zbekiston to‘qimachilik va yengil sanoati tizimida klasterlarni shakllantirish masalasi mamlakat miqyosida emas, balki mintaqalar — viloyatlardagi aniq iqtisodiy — ijtimoiy shart-sharoitlar asosida, klaster nazariyasining mohiyatidan kelib chiqqan holda amalga oshirilayotgani eng oqilona yo‘llardan biridir.

Paxta-to‘qimachilik klasteri nafaqat yengil sanoatni, balki o‘z yo‘lida qishloq xo‘jaligi, oziq-ovqat sanoati, farmatsevtika, qurilish mahsulotlari ishlab chiqarish kabi o‘nlab tarmoqlarni ham qamrab oladi. Mazkur tizimning pirovard maqsadida yuqori sifatli, "O‘zbekiston" brendi ostida mahsulotlar yaratish, aholini ijtimoiy muhofaza qilish, bandligini ta’minlash va munosib mehnat sharoitlarini yaratish kabi muhim masalalar yechimi o‘z ifodasini topgan.

Paxtadan raqobatbardosh mahsulotlar ishlab chiqarishni yo‘lga qo‘yish maqsadida Prezidentimizning 2017 yil 14 dekabrdagi «To‘qimachilik va tikuv-trikotaj sanoatini jadal rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi farmoni qabul qilindi. Shu asosda Vazirlar Mahkamasi paxta-to‘qimachilik ishlab chiqarishlari va klasterlari faoliyatini tashkil etish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar rejasini qabul qildi. Pirovardida, paxtachilikda ilg‘or agrotexnologiyalar joriy qilinib, klaster korxonalari yordamida fermer xo‘jaliklari ham zamonaviy qishloq xo‘jaligi texnikalari bilan ta’minlanmoqda. Birgina 2018 yilda Qoraqalpog‘iston Respublikasi va viloyatlarda 14 paxta-to‘qimachilik klasteri tashkil qilindi. Ular tomonidan 368 ming tonna paxta xomashyosi yetishtirilib, qayta ishlanmoqda. Joriy yilda mamlakatimizda 48 paxtachilik-to‘qimachilik klasteri tashkil etildi.

Klaster tizimining yana bir afzal jihati texnikalar xarid qilishda ham qo‘l kelmoqda. Ya’ni, paxta-to‘qimachilik klasterlari qishloq xo‘jaligi texnikalari parkini yaratishi, ehtiyojiga ko‘ra zarur yangi qishloq xo‘jaligi texnikalarini chet eldan 2020 yil 1 yanvarga qadar bojxona to‘lovlarisiz olib kelishi mumkin. Shu imtiyozdan foydalangan klaster korxonalari 2018 yilda 1400 ga yaqin zamonaviy, tejamkor qishloq xo‘jaligi texnikasini xarid qildi.

Sir emas, xomashyodan ko‘ra, uni tayyor mahsulot ko‘rinishida sotish, eksport qilish ham davlatga, ham ishlab chiqaruvchiga foyda keltiradi. Klaster tizimida esa shu maqsadga erishish mumkin.

«INDORAMA» KOMPANIYaSI: XOMAShYoDAN TAYYoR MAHSULOTGAChA

Qashqadaryo viloyatida klaster asosida ish boshlagan «Indorama agro tekstil» mas’uliyati cheklangan jamiyati shaklidagi xorijiy korxona samarali faoliyat olib bormoqda. Mazkur xorijiy korxonaga viloyatning Kasbi va Nishon tumanlaridan qariyb 11 ming gektar yer maydoni ajratilgan. Ayni kunlarda ushbu maydonlarda paxtaning «Buxoro-8» va «Buxoro-6» navlari parvarishlanmoqda.

— Asosiy e’tiborni sifatli mahsulot yetishtirishga qaratganmiz, — deydi korxona ish boshqaruvchisi Hikmatulla Bo‘riyev. — Buning uchun barcha agrotexnik tadbirlarni amalga oshirib kelmoqdamiz. Dastlab chigit ekiladigan yer to‘liq shudgor qilinib, ikki sira dilnabaza qilindi. So‘ng pushta olinib, urug‘ qadaldi. Ekish bilan birga gektariga 200 kilogrammdan fosfor, 50 kilogrammdan kaliy va 50 kilogrammdan azotli o‘g‘it berildi. Bu chigitning bir tekis unib chiqishiga xizmat qildi. G‘o‘za qator oralariga 4 marta kultivatsiya va bir marta rixnitel bilan ishlov berdik. Uch bora mineral o‘g‘itlar bilan oziqlantirildi. O‘g‘itlar sarfi gektariga 800 kilogrammdan to‘g‘ri kelmoqda. Bundan tashqari, suv quyish tadbirlari ham vaqtida amalga oshirilayotir. Ayni paytda paxta maydonlarimizga ikkinchi suv olinmoqda. Chet ellik hamkorlarimiz tomonidan jo‘natilgan mutaxassislar tavsiyalari ish unumini yanada orttirmoqda. G‘o‘zalarning rivojlanishi ko‘ngildagidek. Nasib bo‘lsa, joriy yilda o‘rtacha 40 sentnerdan hosil olishni mo‘ljallayapmiz.

Daraqiqat, agrotexnik tadbirlarning o‘z vaqtida, sifatli bajarilishida qishloq xo‘jaligi texnikalarining o‘rni beqiyos. Shu bois ayni paytda korxona tasarrufidagi g‘o‘za maydonlarida xorijdan keltirilgan «Orthman» rusumli 25 dona eng so‘nggi rusumdagi qishloq xo‘jalik texnikalari kunu tun ishlamoqda. Ular agrotexnik ishlarni sifatli bajarish bilan birga iqtisodiy samaradorlikka ham ega. Masalan, bunday traktorlar orqali bir kunda o‘rtacha 65-70 gektar g‘o‘zani kultivatsiya qilish mumkin.

— Texnika dehqonning kuchiga kuch qo‘shadi, — deydi korxona muhandisi Rahmatulla Cho‘lliyev. — Texnikalarimizning barchasi avtomatlashgan. Bitta traktorga 3 mexanizator biriktirilgan. Navbatma-navbat ishlanishi evaziga ish unumi yuqori. Traktorlar salonlarida yilning istalgan ob-havo sharoitida emin-erkin ishlash imkoniyati mavjud. Shuning uchun mexanizatorlarimiz qiynalmaydi. Dori sepadigan texnikalarimiz ham juda samarador. Bir kunda 200-250 gektar maydonga kimyoviy vositalarni sepa oladi. Ularning uzluksiz ishlashi uchun zamonaviy yoqilg‘i tashish texnikalari ham xarid qilingan. Har biri 8 ming litrdan ziyod yoqilg‘i sig‘imiga ega. Yoqilg‘i dalaning boshigacha yetkazib berilmoqda. Maqsad g‘o‘zaning baravj rivojlanishini ta’minlash.

G‘o‘za parvarishida sug‘orish tizimining yaxshi yo‘lga qo‘yilgani ham muhim. Chunki ishlov berilib gulga o‘tirgan g‘o‘zalar tez suvga keladi. Buning uchun korxona jamoasi mavsum boshidan puxta tayyorgarlik ko‘rdi.

— Korxonamizga qarashli yerlarda 113 suv olish inshooti, 267 kilometr suv yo‘llari mavjud, — deydi korxona bosh irrigatori O‘tkir G‘oyipov. — Sug‘orish mavsumi boshlangunga qadar 40,5 kilometr kanal va yer ariqlar tozalandi. 171 kilometr masofadagi shox va yer ariqlarda qo‘l kuchi bilan hayrov tadbirlari amalga oshirildi. Suvni rostlash uchun lotoklarga 70 dona, kanallardagi suvni rostlash uchun esa 34 dona har xil o‘lchamdagi yangi suv to‘sish darvozalari o‘rnatildi. 10 dona SNP 500/10 markali nasos va 10 dona tok beruvchi trasformatorlar to‘liq ta’mirdan chiqarilib, korxona hisobidan 2 dona SNP 500/10 markali yangi nasoslar o‘rnatildi. Shu bois sug‘orish tizimida muammolar yo‘q. Ishchi va xizmatchilarning barchasi maxsus etik, fonar va suv tarash uchun zarur bo‘ladigan boshqa ashyolar bilan ta’minlangan.

Masalan, Kasbi tumanidagi pudratchi G‘aybulla Haydarov dalasida ham ayni kunlarda ish qizg‘in. 52 gektar maydonda parvarishlanayotgan g‘o‘zalar baravj rivojlanmoqda. Boisi dalada ishlar tizimli yo‘lga qo‘yilgan. Hozir brigadir paxtaga ikkinchi suvni olgan. Bir tekis egatlarda mahalliy o‘g‘it aralashtirilib, sharbat usulida oqizilayotgan suv qiynalmay yurmoqda.

— Mehnat qilgan, albatta, baraka topadi, — deydi G‘.Haydarov. — Ekish mavsumi boshlangandan buyon dala shiyponiga oilaviy ko‘chib kelganmiz. Shu yerning o‘zida ikki mahal issiq ovqat tashkil qilingan. O‘tayotgan har bir kun g‘o‘za rivoji uchun muhim. Shuning uchun kechayu kunduz ishlayapmiz. Oylik maoshlar vaqtida to‘lanmoqda. Hozir g‘o‘zalarimiz 12-13 tagacha ko‘sak soldi. Nasib etsa ularning soni 20 donadan oshsa, kutilgan natijani beradi. Hosil cho‘g‘i baland bo‘ladi. Klaster usulida ishlash bizga juda ma’qul bo‘ldi. Ilgari texnika, mineral o‘g‘it, yoqilg‘i, suv masalasi bo‘yicha juda ovora bo‘lar edik. Dalada ish qolib, o‘sha muammolarni hal qilish bilan band bo‘lib qolardik. Natijada hech birini vaqtida amalga oshira olmasdik. Hozir esa hammasi muhayyo. Faqat ishlash kerak.

Klaster usuli joriy etilishi odamlarimizning yerga bo‘lgan munosabatini tubdan o‘zgartirmoqda. Bunga doimiy ish o‘rni hamda moddiy manfaatdorlikni ta’minlash orqali erishilmoqda. Muhimi, xom­ashyoni chuqur qayta ishlab, yuqori qo‘shimcha qiymatga ega mahsulot tayyorlash va uni eksport qilishdan katta daromad olishdir.

Korxona jamoasi g‘alladan bo‘shagan maydonlarga 2020 yil hosili uchun yerlarni tayyorlash ishlarini ham boshlab yuborgan. Shuning uchun hozirda 4 ta xorijdan keltirilgan zamonaviy lazerli dilnabaza yerlarni obdon tekislash ishlarini olib bormoqda. Ular orqali joriy yilda 400 gektar yerni tekislash rejalashtirilgan. Chunki yer qanchalik tekis bo‘lsa, samaradorlik shuncha yuqori bo‘ladi.

Darhaqiqat, Prezident Shavkat Mirziyoyev ta’kidlaganidek, "Paxtachilikda qishloq xo‘jaligining kelajagi, uning iqtisodiy samaradorligi klasterlar bilan bog‘liq. Klasterlar agrar sohani jadal rivojlantirishning «lokomotivi» bo‘lishi kerak". Davlatimiz rahbari rahnamoligida amalga oshirilayotgan bu kabi ulkan islohotlar odamlarni hayotdan rozi qilish, yurt farovonligi va ravnaqi uchun xizmat qilishi bilan tarix zarvaraqlaridan joy oladi.

 

Ma’sudjon SULAYMONOV,

O‘lmas BARATOV,

O‘zA muxbirlari. 


Fikr va mulohazalar

Spam bot protection (CAPTCHA)

So‘nggi yangiliklar: