Oxirgi sonda



Ko'p o'qilgan maqolalar



Dolzarb mavzu



Maqolalar arxivi

«    Noyabr 2019   
Du Se Cho Pa Ju Sha Ya
28 29 30 31 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 1
26.03.2019

YIG‘LAYOTGAN AYOL

Ayol yig‘lasa, dunyo titraydi, arshi a’lo larzaga keladi, deyilmish muqaddas kitoblarda

Bu — chin gap, ayni haqiqat. Isbot, izoh so‘ramaydigan haqiqat. O‘zimizdan qiyos, bir ayol yig‘lab turganini ko‘rgan chog‘imiz yuragimiz ozor chekadi. Bizga yetti yot begona bo‘lsa-da, unga achinamiz, dardini bilgimiz, yordam bergimiz keladi. Buning sababini tushuntirish oson emas, har kimning o‘zi biladi, his etadi.

O‘ylab-o‘ylab ko‘rsak, xayollarga botib-botib fikrlasak, anglaymiz: Ayol — eng avvalo ona, sizni, bizni, dunyoga keltirgan muqaddas zot. Shohmizmi, gadomizmi, dunyo tanigan olimmizmi, oddiy dehqonmizmi, har birimiz onamiz qornida yaralganmiz, onamiz tanu jonidan ozuqa olib, jonlanganmiz, paydo bo‘lganmiz. Yorug‘ olamga kelganimizdan so‘ng onamiz ko‘ksidan oq sut berib, bizni oyoqqa turg‘azgan.

Aslida, onamiz sut bilan birga, o‘z jonidan uzib-uzib bizga berdi, jonu jahonini bag‘ishladi. Shundanmi, boshimizga savdo tushsa, birinchi bo‘lib onamizni eslaymiz, onam bilmasin, yuragi ko‘tarolmaydi, deymiz. Jonimiz og‘risa, «onajon», deymiz. Dunyodagi eng shirin non onam yopgan non, deymiz. Eng shirin taom onam tayyorlagan taom, deymiz. Har birimizga o‘z onamiz aziz, mo‘tabar, muqaddas. Hammamiz uchun ona ulug‘, ilohiy zot.

Shuning uchun ham inson borki, onalar, ayollar haqida eng shirin so‘zni, eng aziz, eng oliy so‘zni aytgisi keladi, onalarni hammadan o‘tkazib ta’riflagisi, ardoqlagisi, e’zozlagisi keladi. Ayollar — onalar haqida aytilgan gaplar kitob qilinsa, yozilgan kitoblar jamlanib, taxlansa, ko‘kka yetgandan yetib, bulutlardan oshib, ehtimol oydan ham o‘tib ketishi mumkin.

Ammo hamon onalar haqida so‘z axtaramiz, onalar haqida eng ulug‘ gapni aytishni o‘ylaymiz, ayollarga, onalarga munosib so‘zni hali-hanuz topa olmaganimiz, ayta olmaganimizni his etamiz. Dunyo donishmandlari ayolni Yaratganning mo‘jizasi, deb ta’riflaydi. Oilaning quyoshi, deb ulug‘laydi. Ayolni millatning onasi, deb ko‘klarga ko‘taradi... Kelajak — onalar qo‘lida, deb ogohlantiradi...

Endi har qancha noxush bo‘lsa-da, achchiq bo‘lsa-da, uyat bo‘lsa-da, tasavvur qiling: bizni yorug‘ dunyoga keltirgan, oq sut bergan ona, gulga qiyoslangan, gulday go‘zal, nozik, nafis ayol ozodlikdan mahrum etilib, qo‘liga kishan solinib, qamoqqa tashlansa!.. Ayol — Ona qamoqda saqlansa!..

Bu so‘zlarni aytadigan til uzilib ketgudek bo‘ladi, kesilib ketgudek bo‘ladi. Bu so‘zlarni eshitib, qalbing azob-iztirobga to‘ladi...

Qamoqdagi ayol, mahkumlikdagi ayol, oilasidan, jamiyatdan ajratilgan ayol, boshi egik ayol, yordam so‘rab, najot kutib yotgan ayol... yig‘layotgan ayol...

Ular sizdan ko‘zini olib qochadi, yerga qaraydi, o‘zini aybdor biladi. Adashganidan, jinoyatga qo‘l urganidan pushaymon, ming pushaymon... Oilasi, farzandlari oldida o‘zini gunohkor hisoblaydi, tiz cho‘kib, ulardan kechirim so‘rashga tayyorligini aytadi.

Adashgan, o‘ylamay qadam bosgan ayollar, jinoyatga qo‘l urgan ayollar. Ularning yuz-ko‘zlarida g‘am-alam muhrlanib qolgan, iltijo muhrlanib qolgan. Ko‘zlaridan duv-duv yosh quyiladi...

Navro‘z bayramidan ikki kun oldin Toshkent viloyati Zangiota tumanidagi 21-jazoni o‘tash koloniyasi majlislar zali mahkuma ayollar bilan liq to‘ldi. Qaniydi shu zal to‘lmasa, qaniydi bo‘m-bo‘sh bo‘lib qolsa... Qaniydi, ushbu muassasaning o‘zi ham yopilib ketsa, tag-tomiri bilan yo‘q bo‘lib ketsa... Ehtimol, qaysidir bir davlatda bunday qamoqxonalar kerakdir. Ammo bizda, jannat onalar oyog‘i ostidadir, Ayol — mo‘jiza, Ayol muqaddas sanalgan yurtda, onalar qadim-qadimdan ulug‘lanib, eng oliy zot, deya e’zozlanib, kelingan xalqda bunday muassasa bo‘lishi uyat, dahshat!..

Biroq qonun talabini bajarmaslik ham mumkin emas, kim bo‘lishidan qat’i nazar, qonun barchaga barobar, jinoyatga jazo muqarrar, deyiladi. Boshqa bir savol kishini qiynaydi, yurakka xanjardek sanchiladi: O‘zining ayolligini, onaligini, muqaddasligini, dilbarligini, zeboligini asrashi, himoya qilishi kerak bo‘lgan bu ulug‘ zot nega jinoyatga qo‘l urdi? O‘z sha’nini, oilasini, farzandlarini nega o‘ylamadi?.. Onasi qamoqda yotgan bolaning, xoh qiz, xoh o‘g‘il bo‘lsin, yegani taniga singadimi? Har oqshom onasini o‘ylab yotgan bu bolalar ko‘z yoshidan yostiqlar ho‘l bo‘lib ketadi-ku... O‘ksinib, yelkasini qisib, goh to‘q, goh och voyaga yetayotgan bolalar taqdiri nima bo‘ladi?..

Bu ayollar qanday jinoyatlarni sodir etishganki, uzoq muddatlarga ozodlikdan mahrum qilingan? Qay biri giyohvand moddalar savdosi bilan shug‘ullanib, ikkinchi, uchinchi marta sudlangan, boshqasi qotillikda ayblangan, firibgarlikni kasb qilib olganlari ham bor ekan...

Bugun bu yerda O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi jinoyat ishlari bo‘yicha sudlov hay’atining ochiq sudi majlisi o‘tadi. Buning sababi shundaki, joriy yil 14 mart kuni Oliy sud raisi o‘rinbosari ­X.Yodgorov va Respublika Xotin-qizlar qo‘mitasi raisi o‘rinbosari G. Marufova bu muassasada bo‘lib, jazoni o‘tayotgan mahkuma ayollar bilan ochiq muloqot o‘tkazib, ularning dardlarini tinglab, 15 nafarining arizalari qabul qilingandi. Ushbu arizalar qisqa fursatda o‘rganib chiqildi va bugun Oliy Sudning jinoyat ishlari bo‘yicha sudlov hay’ati hamda jinoyat ishlari bo‘yicha Zangiota tumani sudining sayyor majlisi o‘tkaziladi.

O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi raisining o‘rinbosari Xolmo‘min Yodgorov ochiq sayyor sud majlisini boshlashdan oldin mahkumalarni Navro‘z bayrami bilan tabrikladi, Prezidentimiz tomonidan inson sha’ni, qadr-qimmatini ulug‘lash, ayniqsa, xotin-qizlar manfaatini himoya qilish bo‘yicha olib borilayotgan tarixiy islohotlar haqida to‘xtaldi. So‘ngra Oliy sudning jinoyat ishlari bo‘yicha sudlov hay’ati majlisi boshlandi. Shuni alohida aytish kerakki, bu yerda o‘ta og‘ir jinoyat sodir etgan, ikki-uch marta sudlanganlar saqlanadi. Ularga qancha muddat jazo berilgan bo‘lsa, oxirgi kunigacha o‘tirishi kerak. Shu paytgacha shunday bo‘lgan, jazo «qo‘ng‘iroqdan qo‘ng‘iroqqacha» o‘talgan, ya’ni, «ot zvonka do zvonka», degan qat’iy qoida bo‘lgan. Shu bois, ular nega va nimaga asosan ozod etilayotgani bilan qiziqdim.

— Avvalo, zamon o‘zgardi, inson taqdiriga munosabat o‘zgardi, — dedi Xolmo‘min Yodgorov. — Qolaversa, qilgan ishidan yurak-yurakdan pushaymon bo‘lib, tavba-tazarru qilgan, sodir etgan jinoyatining ijtimoiy xavfi, salbiy oqibatlarini tushunib yetganligi, jazoni o‘tash paytida bir necha bor rag‘batlantirilgani, jazoning asosiy qismini o‘tab bo‘lgani, sog‘lig‘i og‘irlashgani, yoshi 60 dan oshgani, oilasi, farzandlari borligi kabi jihatlar hisobga olinib, arizalar ko‘rib chiqildi. Lozim topilganlar jazodan muddatidan oldin ozod etiladi.

Sud jarayoni boshlandi, zalga og‘ir, hayajonli sukunat cho‘kdi. Oliy sud raisi o‘rinbosari Xolmo‘min ­Yodgorov mahkuma Maripatxon ­Nishonova (1954 yilda tug‘ilgan) Jinoyat kodeksining qaysi moddalari bilan jazoga hukm qilinganini o‘qib eshittiradi. Uning arizasi mazmuni bilan sud hay’atini tanishtiradi. Masala muhokama qilinadi. O‘zbekiston Xotin-qizlar qo‘mitasi raisi o‘rinbosari ­G. Marufova mahkumani ozod etilishi, uni bundan-buyongi taqdiriga xotin-qizlar qo‘mitasi kafolat berishini bildirdi. Advokat va prokuror sud qarorini o‘zgartirib, M.Nishonovaning arizasini qanoatlantirish fikrini bildirdi. Sudlanuvchiga oxirgi so‘z berildi. U qilgan jinoyati oqibatini yaxshi anglab, xulosa chiqarib olgani, chin dildan pushaymonligi, to‘rt nafar farzandi borligini, bundan buyon halol yashab, mehnat qilib, farzandlari tarbiyasi bilan shug‘ullanishini yig‘lay-yig‘lay gapirdi.

Sud ajrimi o‘qib eshittirildi:

...Jinoyat ishlari bo‘yicha Uchqo‘rg‘on tuman sudining 2009 yil 26 maydagi hukmi hamda jinoyat ishlari bo‘yicha Namangan viloyat sudi apellyatsiya instansiyasining 2009 yil 7 iyuldagi ajrimining Nishonova Maripatxonga oid qismi o‘zgartirilsin.

M.Nishonovaga nisbatan O‘zbekiston Respublikasi JKning 273-moddasi 5-qismi bilan tayinlangan 11 yil ozodlikdan mahrum qilish jazosi 10 (O‘N) yil 1 (BIR) oy 10 (O‘N) kun ozodlikdan mahrum qilish jazosiga keltirilsin.

M. Nishonova tayinlangan ja­zo muddatini o‘tab bo‘lgan, deb hisoblansin va darhol jazoni ijro etish muassasasidan ozod qilinsin!..

Zalda gulduros qarsaklar bilan yig‘i ovozlari qo‘shilib ketdi...

Shu zaylda o‘sha kuni 5 nafar ayol qamoqdan ozod etildi. Ular orasida 12 yoki 14 yilga ozodlikdan mahrum etilganlari ham bor edi. Mana, nihoyat, 10-12 yillik tutqinlikdan so‘ng ular bu yilgi Navro‘z bayramini oilasi davrasida kutib oladigan bo‘lishdi.

Shu kuni jinoyat ishlari bo‘yicha Zangiota tuman sudi tomonidan 5 nafar ayol ham jazoni ijro etish muassasasidan jazoni o‘tashdan muddatidan ilgari shartli ozod qilindi.

Shuningdek, axloq tuzatish ishi jazosini ozodlikdan mahrum qilish jazosiga almashtirish haqidagi qarorlar bekor qilinib, 2 nafar ayol o‘z oilasi bag‘riga qaytarildi. Shu kuni manzil — koloniyada jazo o‘tayotgan 5 nafar ayol va 7 nafar erkak, jazodan ozod qilindi. Demak, 17 nafar ayol va 7 nafar erkak jami 24 nafar jazoni o‘tayotgan inson Navro‘z bayrami arafasida oilasiga qaytarildi.

Bir ayol sud majlisi paytida boshi egik holicha o‘tirdi. Hech kimga, sud hay’atiga ham qaramasdi. Ozodlikka chiqqanlar qatorida uning nomi ham aytilganda ho‘ngrab yig‘lab yubordi. Sud jarayonidan so‘ng undan nima uchun qamalganini so‘radim.

 — Erim yo‘q, uch nafar bolam bor. O‘g‘lim og‘ir kasal bo‘lib qoldi. Uzoq davolashga to‘g‘ri keldi. Dori-darmonga pulim yetmadi. Qarzga botdim. So‘ngra uyimga odam qo‘yadigan bo‘ldim...

Demak, u odam savdosi bilan shug‘ullangan. Eng og‘ir va uyatli jinoyat...

Bu ayollarning birortasini qilgan jinoyati uchun oqlash fikridan yiroqmiz. Ulardan kimdir kalta o‘ylagan, boshqasi kimningdir ta’siriga tushgan, yana biri oson yo‘l bilan ko‘proq pul topishni o‘ylagan. Kimningdir dunyoqarashi tor, kimdadir ma’naviyat kemtik, kimdadir iroda bo‘sh...

Iqtisodiy qiyinchilik oqibatida jinoyatga qo‘l urdim, deyish ma’qul gap emas. Nochorlikdan jinoyat sodir etgan kishi o‘zini o‘n karra, yuz karra og‘ir ahvolga solib qo‘yadi. Bu achchiq haqiqatni mahkuma ayollar taqdiri misolida ko‘rib turibmiz.

Bu qalin devorlar, tikanli simlar bilan o‘ralgan, toshdek qotgan soqchilar qo‘riqlaydigan muassasadan tezroq chiqib, uzoqlashging keladi. 17 nafar ayol qamoqdan ozod etilganidan biroz bo‘lsa-da yengil tortasan kishi. Ammo yuzlab ayollarning ko‘zida yosh bilan boshi egik o‘tirgan holati ko‘z o‘ngimdan ketmaydi. Ular boshini ko‘tarolmay, gunohkormiz, kechiringlar, demoqda... Biz ozodlikda yurganlar ham negadir ularning ko‘ziga bemalol qaray olmayotgandekmiz, o‘zimizda qandaydir bezovtalik sezamiz, qandaydir bir tuyg‘u ular ko‘ziga tik qarashga yo‘l bermayotgandek tuyuladi, elas-elas bo‘lsa-da ular oldida biz ham o‘zimizni gunohkor sezayapmiz. Ota-ona, qo‘ni-qo‘shni, qarindosh-urug‘ sifatida, mahalla oqsoqoli, faoli, tuman, shahar xotin-qizlar qo‘mitasi rahbari, hokim sifatida aybdormiz, siyosiy partiya vakili, deputat sifatida aybdormiz. Qamoqxonalardagi bu ayollar bizning ishimizdagi xatolarimiz, jamiyatimizning azoblari, fojialari... Beparvoligimiz, loqaydligimiz oqibati bular. Odamlar arz-dodi, ko‘z yoshlariga bag‘ritoshligimizning javoblari bular. Ko‘pdan-ko‘p davlat va nodavlat, jamoat tashkilotlarining ta’sirsiz, samarasiz ish uslubining achchiq mevalari bular.

Biz qog‘ozlarda hisobotlarni oshirib-toshirib yozishga, gulduros qarsaklar chalishga moyilmiz. Yolg‘on hisobotlarga, yolg‘on chapaklarga ketgan vaqtni, kuchni bitta kichkina amaliy ishga sarflasak, foyda emasmi? Gulduros qarsaklar bilan nimagadir erishganda, sovet hukumati erishgan bo‘lardi. Qaytaga yillar davomida zallarni titratgan qarsaklar bu qudratli davlatni yiqitdi...

Mahkuma ayollarni o‘ylab, xayolga bir fikr keladi: agar bundan ikki-uch yil oldin Prezident virtual qabulxonasi ochilmaganda, joylarda Xalq qabulxonalari tashkil etilmaganda, odamlar davlat idoralariga emas, balki davlat idoralari odamlarga xizmat qilishi kerak, degan g‘oya ilgari surilmaganda, yil o‘n ikki oy poytaxtdan nariga chiqishni xushlamaydigan davlat idoralari rahbarlari, deputatlar uzoq-uzoq tumanlarga, qishloqlarga safarbar etilmaganda, odamlarning katta-kichik muammolari joyida hal etilmaganda, nima bo‘lardi?..

Muammolar ustiga muammolar qo‘shilardi, odamlar tashvishi ortardi, yig‘layotgan ayollar ko‘payardi. Ayollar yig‘layotgan bo‘lsa, erkaklar boshini baland ko‘tarib yurishga haqqi yo‘q. Ayollari yig‘layotgan jamiyatning esa sukut saqlashga haqqi yo‘q. Yig‘layotgan birgina ayol ham jamiyatni bedor qilishi, o‘ylantirishi, og‘riqli savollarga javob izlashga majbur qilishi kerak.

Ayollar qamoqxonasidan qaytayotib, ana shunday achchiq gaplar xayoldan o‘tdi...

 

Safar OSTONOV,

O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan jurnalist.


Fikr va mulohazalar

Spam bot protection (CAPTCHA)

So‘nggi yangiliklar: