21.06.2018

DEHQONLARNING DARDU TASHVISHI

Oltinsoy tumanida ertapishar kartoshka va piyoz mo‘l bo‘ldi.

Ammo xaridor yo‘q, hosil nobud bo‘lmoqda.

Bugun Surxondaryoda ertapishar kartoshka va piyoz narx-navosi yerga tushib ketgani, sotish muammo bo‘layotgani ko‘p gapiriladigan bo‘lib qoldi. Fermerlar va tomorqa yer egalari mehnatiga kuyib qolayotganidan yozg‘iradi. Bu masalani atroflicha o‘rganish, dehqonlar-u deputatlarning fikrini bilish maqsadida Oltinsoy tumanida bo‘ldik.

Viloyat markazidan 160 kilometr olisda joylashgan bu tumanda 169 ming nafarga yaqin aholi istiqomat qilmoqda. Ularning asosiy daromadi, turish-turmushi tomorqa, dehqonchilik ortidan.

Bu yil 80 dan ortiq xo‘jalik hamda 28 mingdan ortiq tomorqa yer egasi 1 ming 500 gektarga yaqin maydonda kartoshka va piyoz yetishtirdi.

— Hududimizda 3 ming 240 nafarga yaqin aholi istiqomat qiladi, — deydi «Ekraz» mahalla fuqarolar yig‘ini raisi Erkin Qodirov. — O‘nlab fermer xo‘jaliklari hamda 30-35 foiz aholi tomorqalarida kartoshka va piyoz ekilgan. Hozir 360-370 tonna mahsulot tayyor, ammo xaridor yo‘q. Tadbirkor niqobidagi ayrim «ishbilarmonlar» piyozning kilosini 150-200 so‘m, kartoshkani esa 400-450 so‘mdan so‘rab kelishayapti. Axir bu dehqonning urug‘ uchun sarflagan puliniyam qoplamaydi-ku...

— Olti nafar farzandimiz bor, — deydi shu mahallada istiqomat qiluvchi Habiba Abdug‘afforova. — Yo‘g‘on cho‘zilib, ingichka uzilgan pallada to‘rt kilo piyoz urug‘ni 2 million 400 ming so‘mga olib, ikkita tomorqaga sepgandik. Mineral o‘g‘it, turli kimyoviy vosita va begona o‘tdan tozalash ishlariga ham 3,5-4 million so‘mdan ortiq mablag‘ sarflandi. Ana, 13-15 tonna mahsulot turibdi, hech kim so‘ramaydi. Xas-xashak bilan yopilgan bo‘lsa-da, saratonning jaziramasida ayniyapti.

— Ko‘pchilik kartoshka-piyoz ekkan, — davom etadi qo‘shni ayol Zarxol Avazova. — Sakkiz tonnaga yaqin piyozning pulini nabiramning kontrakt to‘loviga bermoqchi edik. Endi qanday yo‘l tutishni bilmay boshimiz qotgan. Bir necha marta mahalla fuqarolar yig‘ini raisi hamda tuman hokimligi mutasaddilariga murojaat qildim. Ammo ular ham masalani hal qilisholmadi.

— Chorvachilik qirq yilda, dehqonchilik bir yilda, degan naql bor, — fikr bildiradi «Abdusalom-Salohiddin» fermer xo‘jaligi rahbari Salohiddin Abdusalomov. — Bahorning salqin kelgani kartoshka-piyoz yetishtirganlar uchun ayni muddao bo‘ldi. Ammo mahsulot xaridi borasida jiddiy muammoga duch keldik. Yoz boshlangunga qadar 30 million so‘mdan ortiq zarar ko‘rdim. Ilk hosil — 20 sotixga ekilgan karamning bir kilosini ham sotolmadik. 20 tonnadan ortiq piyoz esa darvozaxonada turibdi. Bugun-erta 40 sotixdagi kartoshka ham teriladi. Maxsus ombor yoki yerto‘lamiz yo‘q. 60 tonnadan ko‘proq kartoshka-piyozni qanday saqlashga hayronman...

— Yerdan unumli foydalanish insoniy burchimiz, — deydi O‘zbekiston XDP Oltinsoy tuman kengashi raisi, xalq deputatlari Surxondaryo viloyat Kengashidagi O‘zbekiston XDP guruhi a’zosi Ro‘ziboy Lapasov. — Yanvar-mart oylarida parrandachilikni yo‘lga qo‘yish, asalarichilikni yaxshilash, uzumchilikni rivojlantirish va tomorqalardan unumli foydalanish borasida 200 dan ortiq uchrashuv tashkil qilindi. Targ‘ibot-tashviqot ishlari natijasida odamlarning yerga va mulkka bo‘lgan munosabati o‘zgardi. Bu yaxshi, albatta. Ammo dehqonlarimiz kartoshka va piyozni sotisholmayapti-da...

Xo‘sh, endi nima qilish kerak?! Buning uchun eksportni kengaytirish bo‘yicha puxta o‘ylangan chora-tadbirlarni ko‘rish zarur edi. Yillar davomida paysalga solingan ish bugun salbiy oqibatlarga olib keldi. Masalan, joriy yilning besh oyida tuman bo‘yicha 16 million 700 ming dollarlik mahsulot eksporti ko‘zda tutilgan bo‘lsa-da, amalda bu 1 million 700 ming dollar yoki bor-yo‘g‘i 10 foizdan sal ortiqni tashkil qilgan, xolos. Ikkinchidan, qayta ishlash borasida ham yechimini kutayotgan muammolar oz emas. Bundan 15-20 yil avval «East west Surxon» qo‘shma korxonasi faoliyat boshlagandi. Dastlabki davrda karam, sabzi, piyoz va boshqa mahsulotlar «O‘zbekistonda ishlab chiqarilgan» yorlig‘i bilan xorijga eksport qilindi. Ammo so‘nggi yillarda bu boradagi ko‘rsatkich ham keskin kamaydi. Yirik korxona bor-yo‘g‘i 39,5 foiz quvvat bilan ishlayotgan ekan. Yana bir yirik majmua — «Oltinsoy meva sharbatlari» mas’uliyati cheklangan jamiyatining esa nomu bor-u, aslida o‘zi yo‘q. Bu yerda ikki yilda biror kilo mahsulot ham qayta ishlanmaganini qanday izohlash mumkin?!

— Bu yil, haqiqatan ham, kartoshka va piyoz mo‘l bo‘ldi, — deydi xalq deputatlari Surxondaryo viloyat Kengashidagi O‘zbekiston XDP guruhi a’zosi Bahodir Tog‘ayev. — Bugun mahsulotni uvol qilmaslik choralarini ko‘rish kerak. Uzumchilik, bog‘dorchilik va meva-sabzavotga ixtisoslashgan Oltinsoyda ko‘plab nuqsonlar borligini hayotning o‘zi ko‘rsatayapti. Umumiy quvvati 2 ming 655 tonnani tashkil qiladigan 7 ta zaxira ombor va sovitkich kameralari kamlik qilishi tabiiy. Shunday ekan, kichik hajmdagi majmualar barpo qilish haqida o‘ylash kerak.

— Qirq besh yildan ortiq qishloq xo‘jaligi sohasida mehnat qildim, — deydi mehnat faxriysi Yazzon Hayitqulov. — Bugungi kunda Surxondaryo viloyati hokimligi tomonidan tashkil qilingan jamoatchilik asosidagi maxsus ishchi guruhda faoliyat ko‘rsatayapman. Davlatimiz rahbarining tashabbusi bilan o‘tgan ikki yilda tarmoq tubdan isloh qilinib, ko‘plab qulayliklar yaratildi. Faol tadbirkorlik, innovatsion g‘oyalar va texnologiyalarni qo‘llab-quvvatlash yilida fermer xo‘jaliklari va tomorqa yer egalarining urug‘lik kartoshka sotib olishlari uchun kredit berilgani tarixiy yangilik bo‘ldi. Bundan tashqari, mahsulot yetishtirishga mo‘ljallangan keng maydonlar ajratildi. Texnika va mineral o‘g‘it masalasida muammo bo‘lgani yo‘q. Mahsulot xaridi borasida ham ana shunday mukammal tizim yaratilsa, maqsadga muvofiq bo‘lardi.

Ta’kidlanganidek, bahorgi kartoshka va piyozning sotilmayotgani nafaqat oltinsoylik dehqonlar, balki minglab vohalik mirishkorlarning ham dardu tashvishiga aylangan.

— Xalqimizni qiynayotgan muammoni bartaraf qilish borasida maxsus dastur asosida ish olib borilayapti, — deydi xalq deputatlari Surxondaryo viloyat Kengashidagi O‘zbekiston XDP guruhi a’zosi Baxtiyor Ahrorov. — Surxondaryo viloyat hokimi Erkinjon Turdimov rahbarligida bir guruh ishbilarmonlar yaqinda Avstriya, Vengriya, Slovakiya, Tojikiston, Afg‘oniston va boshqa xorijiy mamlakatlarda bo‘lishdi. Vohaning eksport-import salohiyatini yaxshilash maqsadida bir necha o‘n million dollarlik shartnomalar imzolandi. 2-3 iyun kunlari esa Termiz shahrida «Open South Internotional Business Forum» (Ochiq janub) xalqaro biznes-forum tashkil qilindi. Ko‘tarinki ruhda o‘tgan anjumanda dunyoning yigirmadan ortiq davlatidan kelgan 180 nafarga yaqin hamkorlar bilan oziq-ovqat, tekstil, qurilish, charm mahsulotlarini ishlab chiqarish, meva-sabzavotni qayta ishlash, issiqxonalar tashkil qilish, intensiv bog‘lar yaratish va boshqa sohalarda umumiy qiymati 365,5 million dollardan ortiq manfaatli kelishuvga erishildi. Ana shunday istiqbolli loyihalar barqaror rivojlanish, raqobatbardosh mahsulotlar ishlab chiqarish va yuzlab yangi ish joylari yaratishda mustahkam poydevor bo‘lishiga ishonaman.

— Prezidentimiz raisligida joriy yilning 29 may kuni o‘tkazilgan videoselektor yig‘ilishida mamlakatimizning eksport-import salohiyati va bu borada yo‘l qo‘yilgan kamchiliklar xususida alohida so‘z yuritildi, — deydi Surxondaryo viloyat bojxona boshqarmasi axborot xizmati rahbari Azizjon Abdulfaizov. — Raqamlarga murojaat qiladigan bo‘lsak, 2018 yilning o‘tgan besh oyida viloyatimizning tashqi savdo aylanmasi 212 million 436 ming dollarni tashkil qilgan, bu o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 143,3 foizga ko‘payganidan dalolat beradi. Eksport qilingan mahsulotlar hajmi esa 60 million 318 ming dollardan oshgan. Mazkur ko‘rsatkich ham 2017 yilning besh oyiga qaraganda 60,5 foizga ko‘paygan. Bu borada Rossiya, Afg‘oniston, Qozog‘iston, Tojikiston, Turkiya, Xitoy, Ukraina va boshqa mamlakatlar yetakchilik qilmoqda. Xulosa qilib aytganda, sifatli va raqobatbardosh mahsulotlar ishlab chiqarish hajmi yil sayin yaxshilanayapti.

— Jahonda oziq-ovqat mahsulotlariga bo‘lgan talab tobora ortib bormoqda, — deydi akademik Mahmud Mirzayev nomidagi bog‘dorchilik, uzumchilik va vinochilik ilmiy-tadqiqot institutiga qarashli Surxondaryo ilmiy tajriba stansiyasi ilmiy xodimi Ne’matullo Astanaqulov. — Shundan kelib chiqib, kartoshka va piyozni saqlash, to‘g‘rirog‘i, asrab qolish choralarini ko‘rishimiz kerak. Buning uchun oftob tushmaydigan joylardan foydalanishni tavsiya qilgan bo‘lardim. Saralangan mahsulot 15-20 santimetr qalinlikda yoyilsa, uzoq muddat buzilmay turadi. Shuningdek, xonadonlardagi yerto‘la va omborxonalar ham bu borada qo‘l kelishi tayin. Ayrim yurtdoshlarimiz mahsulotni saqlash uchun kimyoviy vosita va preparat ishlatayotganini ham eshityapmiz. Bunday paytda mutaxassislar bilan maslahatlashib ish tutish kerak.

Bir xil raqamlarga qarasangiz, fikrlarga quloq solsangiz, go‘yo hammasi yaxshi bo‘layotgandek. Bojxona boshqarmasi axborotidagi katta-katta foizlar, tadbirlar, istiqbolli shartnomalar... Bularning hammasi yaxshi. Lekin asosiy savol baribir ochiq qolmoqda...

 

Abdumalik HAYDAROV,

«O‘zbekiston ovozi» muxbiri.

 

TAHRIRIYATDAN:

Maqolada ko‘tarilgan masala minglab oilalarning risq-nasibasi, ijtimoiy himoyasi bilan bog‘liqligi uchun ham jiddiy e’tiborni talab etadi, deb o‘ylaymiz.

Qancha mehnat, sarf-xarajat evaziga yetishtirilgan mo‘l hosil sotilmay, nobud qilib ketishiga befarq qarab bo‘lmaydi. Har bir hududda tuman hokimligidan tortib, tadbirkorlar palatasi, fermerlar uyushmasi kabi bevosita mas’ullar, siyosiy partiyalar, mahalliy kengash deputatlari bor. Demak, ular tomonidan ichki va tashqi bozorni o‘rganish, eksportni tashkil etish masalasiga jiddiy e’tibor qaratilib, zurur chora-tadbirlar ishlab chiqilmagan.

O‘ylab ko‘raylik, qaysidir yurtda odamlar tuproqqa zor yoki qurg‘oqchilik oqibatida bir hovuch ham hosil ololmay armonda. Biz esa saxiy zaminimizda mo‘l hosil yetishtirib, uni qayerga, qanday sotishni bilmay chiritib, uvol qilib o‘tirsak, bunga kim javob beradi?

Bu muammoni turli bahonalar bilan xas-po‘shlab bo‘lmaydi. Chunki mamlakatimizning boshqa tumanlarida ham bunday hollar yo‘q emas. Demak, o‘ylash, izlash, yechim topish kerak bo‘ladi.



DB query error.
Please try later.