O'zb  
 

Oxirgi sonda



Ko'p o'qilgan maqolalar



Dolzarb mavzu



Maqolalar arxivi

«    Iyun 2020   
Du Se Cho Pa Ju Sha Ya
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 1 2 3 4 5
01.05.2018

BUGUNGI DIPLOMAT QANDAY BOLISHI KERAK?

Haydarali YUNUSOV, Jahon iqtisodiyoti va diplomatiya universiteti dotsenti, Parij 1 Panteon-Sorbonna universitetining taklif etilgan professori, Oksford universitetining taklif etilgan tadqiqotchisi:

Biz o‘zgarishlar davrining odamlarimiz. Jahonda va mamlakatimizda roy berayotgan shiddatli ozgarishlarga hamnafas avlod vakillarimiz. Bunday davrda yashashning oz mas’uliyati bor.

Mamlakatimiz hayotining barcha jabhalarida bolgani kabi islohotlar epkini xalqaro aloqalar va tashqi siyosat sohasiga ham kirib kelmoqda.

Prezidentimiz tomonidan 2018 yil 11 yanvar kuni otkazilgan Tashqi ishlar vazirligi va mamlakatimizning xorijdagi elchixonalari faoliyati tahliliga bagishlangan videoselektor yigilishida sohadagi muammolar va ularning ildizlari teran tahlil qilindi, hamda istiqboldagi vazifalar belgilandi. Shuningdek, xalqaro aloqalar va tashqi siyosat sohasida mutaxassislar tayyorlash bilan bogliq masalaga ham alohida etibor qaratildi. Zotan, davlatlararo, mintaqaviy, va hatto, global miqyosdagi xalqaro aloqalarda, bu aloqalar qanchalik qamrovli va shiddatli bolmasin inson omilining, yani soha mutaxassislarining kasbiy tayyorgarligi va shaxsiy fazilatlari muhim omil bolib qolaveradi.

Mamlakatimiz rahbarining maruzasida Ozbekiston Respublikasining tashqi siyosat va diplomatiyasi uchun masul vazirlik faoliyatidagi muammolar bilan birgalikda bugungi kun va kelajak diplomatini tayyorlash sohasidagi kamchiliklar korsatib otildi.

Diplomat egallashi lozim bolgan shaxsiy fazilatlar hamda kasbiy bilim va malakalar muxtasar sanab otildi. Ozbekistonning buguni va istiqboli uchun ota muhim bolgan tashqi siyosat va diplomatiya sohasida faoliyat korsatuvchi mutaxassis diplomat qanday bolishi kerak degan savolga oydinlik kiritildi.

Sohadagi kamchiliklarni bartaraf etish choralari hamda yetuk kadrlar tayyorlashning ustuvor yonalishlari 2018 yilning 5 aprelida qabul qilingan «Ozbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi tizimini tubdan takomillashtirish hamda tashqi siyosiy va tashqi iqtisodiy faoliyatning ustuvor yonalishlarini amalga oshirishda uning masuliyatini kuchaytirish chora-tadbirlari togrisida»gi Prezident farmonida ham oz aksini topdi. Mazkur hujjatda, diplomat kadrlarni tanlash, tayyorlash, qayta tayyorlash va malakasini oshirish, ularda yetuk shaxsiy va kasbiy fazilatlarni shakllantirish, har tomonlama moddiy va manaviy ragbatlantirish, yetarli darajada ijtimoiy himoya qilish va munosib mehnat sharoitlarini yaratib berish masalalariga alohida etibor qaratildi.

Prezident tomonidan diplomatning shaxsiy fazilatlari haqida fikr yuritilar ekan, ularning haqiqiy vatanparvar, oz xalqi va yurtining chin fidoyisi bolishi lozimligi uqtirildi. Bu millat tarbiyasi va manaviyati bilan bogliq jiddiy masaladir. Shu manoda, ozbek xalqining boy tarixi, betakror madaniyati hamda mazkur madaniyat va qadriyatlarning lisoniy ifoda shakli bolmish ozbek tilini mukammal bilmasdan turib milliy gururni oziqlantirib bolmaydi. Ozbek tilini mukammal bilish degani bu cheksiz lugaviy, uslubiy, fasohiy imkoniyatlarga ega Navoiy tilining ulkan salohiyatidan foydalana olish, yoza olish deganidir. Afsuski, hozirgi ozbek diplomatlarining, hattoki, elchilarning bu boradagi bilimlari yetarli emas.

Etibor berish lozimki, xorijiy tillarni puxta egallash balki diplomatning kasbiy mahorati nishonasidir, biroq oz ona tilini mukammal bilishi uning aynan shaxsiy fazilati sifatida qaralishi lozim. Shunday shaxsiy fazilatlarga ega diplomatlardangina haqiqiy vatanparvarlikni kutsa boladi.

Diplomatlar egallashi lozim bolgan yana bir fazilat ularning xalqchil bola olishlaridir. Xalqchillik xalqqa yaqin bolish, uning dardi va tashvishlaridan xabardorlik bilan birgalikda koriga yarashni ham anglatadi. Xalqchillik, ayni paytda, oz xalqining barcha fazilatlarini, yashash va tafakkur tarzini tabiiy ravishda, oz holicha, oziga va ozligiga singdirish demakdir.

Ozbek xalqining mehmondostlik, saxovatpeshalik, adolatparvarlik, bagrikenglik, istihola va shu kabi yuzlab bemisl fazilatlari borki, ular zamon va makon xilqatlarida oz etirofini allaqachon topib ulgurgan.

Eramizdan avvalgi asrlarda yashagan Geradot, Strabon, Deodor, Pompey Trog kabi tarixchilar tomonidan yaratilgan qadimgi yunon manbalarida qadimiylikda misrliklarga qiyos qilingan Markaziy Osiyo xalqlari azaldan qudratli va shuhratli xalqlar sifatida tariflangan. Al-Masudiy, Al-Maqsudiy, Istahriy, ibn Xavqal kabi arab tarixchi va etnograflarining asarlarida Xuroson va Movoraunnahr xalqlariga shunday tarif beriladi: Olloh ularga ochiqqollik va oqkongillikni bergan, ular ozlarining otkir aqli va Quronni togri oqishlari bilan ajralib turadi.

Yevropalik sayyoh Herman Vamberi ozining Buxoro yoxud Movarounnahr tarixi asarida ozbeklarni togri soz va samimiy xalq sifatida tavsiflaydi. Ozbek xalqining shu kabi milliy xususiyatlari va fazilatlari bitilgan manbalar bisyor. Bu borada ozbek diplomatlarining yumushi yengil: ularning vazifasi osha fazilatlarni ozlarida jo etishi va ozbek xalqining samimiyatini boshqa xalqlarga yetkazish, tabir joiz bolsa, targibot qilishdangina iboratdir.

Diplomatlar egallashi lozim bolgan kasbiy bilim va konikmalar haqida gap ketganda, albatta bugungi kun talablaridan kelib chiqish lozim. Prezidentimiz takidlaganidek, jahon miqyosida raqobat, qarama-qarshilik, turli manfaatlar toqnashuvi, geosiyosiy ziddiyatlar tobora kuchayib bormoqda. Xalqaro munosabatlar tizimi rivojida yangi sifat bosqichi kuzatilmoqda. Bu xalqaro-institutsional tizimning takomillashishida, norma ijodkorlik jarayonidagi tub ozgarishlarda, xalqaro huquq manbalari tizimining kengayishida, xalqaro munosabatlar subektlari sonining oshishida yaqqol aks etmoqda.

Asosiy vazifasi davlatlararo munosabatlarni taminlash vositasi deb qaraladigan diplomatiya endilikda, davlatlar, xalqlar va xalqaro tashkilotlarning xalqaro faoliyati, ularning ozaro, ayrim holatlarda jismoniy va yuridik shaxslar bilan aloqalarini tartibga soluvchi vosita sifatida ham gavdalana boshladi.

Fan-texnika sohasidagi misli korilmagan yutuqlar, uchuvchi va suzuvchi qurilmalarning yangi avlodi va qudratli intellektual salohiyatga ega mikrosxemalarning paydo bolishi xalqaro munosabatlar tizimini murakkablashtirmoqda. Ayni paytda, xalqaro munosabatlarning intensivlashuvi negizida siyosiy jarayonlarning ozaro ichki aloqadorligi ham kuchayib bormoqda.

Avvallari Parijning birgina aksa urishi butun Yevropani tumovga yetaklasa, hozirgi kunda uzoq Afrika yoki afgon qishlogida chaqnagan uchqunning tutini jahonning eng yirik poytaxtlarida korinmoqda.

Bugungi kun diplomati xalqaro maydondagi muhitdan tolaqonli xabardor bolishi, xalqaro munosabatlarning rivojlanish tendensiyalari hamda jahon sahnidagi kopqirrali siyosiy jarayonlar orasidagi koz ilgamas aloqadorlikni payqay olishi va his eta bilishi talab etiladi. Diplomatlarning global ozgarishlar epkinining hamin qadar tebranishlariga tasirchanligi, ozgarishlar davri davatiga hozirjavobligi bugungi kun talabi sifatida gavdalanmoqda.

Ozgarishlar girdobida qolgan dunyoda elchining oz mamlakati va xalqaro maydonda roy berayotgan voqealardan boxabarligi va hozirjavobligi muhim kasbiy fazilat. Har qaysi zamonda tashqi siyosat ichki siyosatning mantiqiy davomi sifatida korilgan. Oz navbatida, muayyan vaziyatlarda ichki siyosatning ustuvor yonalishlarini belgilashda tashqi omillar tasiri etiborga olinadi.

Elchi va har qanday darajadagi diplomat oz mamlakati ichidagi ozgarishlar, islohotlar va yangiliklardan xorijiy hamkorlarni xabardor etadigan ozgarishlar davrining elchisi bolmogi lozim.

Mamlakat ichkarisidagi ozgarishlarning xalqaro maydondagi evrilishlarga hamohangligi va uygunligini taminlash bugungi diplomatiyaning strategik vazifasidir. Chunki zamon va u bilan birgalikda xalqaro vaziyat, xalqaro hamjamiyat va xalqaro aloqalar tabiati ozgarmoqda. 2017 yil noyabr oyida Samarqand shahrida bolib otgan xalqaro anjumanda ishtirok etish uchun yurtimizga birinchi marta tashrif buyurgan Yevropa Ittifoqining Tashqi ishlar va xavfsizlik siyosati boyicha Oliy vakili F.Mogerini Yevropa Ittifoqi va Markaziy Osiyo munosabatlarining ustuvor yonalishlari xususida gapirar ekan, ozgarishlar davri sherikchiligi goyasini ilgari surdi.

Fan-texnologiyalar kuchayib borayotgan hozirgi paytda bugungi kun diplomati, shubhasiz, eng yangi axborot texnologiyalari vositalari bilan ishlash konikmasiga ega bolishi lozim. Chunki hozirgi kunda turli manfaatdor guruhlar ortasidagi raqobat yolagi ozgargan. Endilikda yangi virtual bozorlar hamda eng yangi ishlab chiqarish va xizmatlar korsatish texnologiyalar uchun kurash eng keskin raqobat maydonini hosil qilmoqda.

Diplomat samarali faoliyat korsatishi uchun oz tasarrufidagi barcha rasmiy vositalar bilan birgalikda xalq diplomatiyasi imkoniyatlaridan ham samarali foydalana bilishi lozim. Ozi faoliyat korsatayotgan mamlakatdagi eng nufuzli fan, sanat va madaniyat arboblari bilan muloqot ornatishi, ilmiy doiralar va tadbirkorlar jamoasi bilan hamkorlik rishtalarini boglay olishi darkor. Bu maqsadga erishish uchun mehnat qilishi, ozining bilim va saviyasi bilan tegishli davralarda hurmat, etibor va etirof qozonishi lozim.

Elchi, Frans Kafka tasvirlagan kichkina tuynuk orqali millionlar qalbini millionlar qalbiga tutashtirishi lozim. Insonlar qalbini, xalq qalbini avvalo uning madaniyati, adabiyoti va sanatiga, milliy qadriyatlariga harmat-ehtirom korsatish orqali zabt etish mumkin, xolos.

Nihoyat, bugungi kun diplomati ochiq, tezkor va tashabbuskor bolishi lozim. Tashqi siyosatning haddan tashqari siyosiylashgani va mafkuraviylashgani sovuq urush davrining asoratidir. Har narsadan hadiksirash, xavfsirash va yovqarash buning asosiy alomatlari edi. Biz bu davrni oz boshimizdan kechirdik. Harakatsiz hech narsaga erishib bolmaydi. Shunday ekan, eng kichik imkoniyatlar maylida ham harakatdan toxtamaslik lozimligini his etmogimiz kerak.

Buyuk natijalarga bazan kichik qadamlar bilan erishiladi. Shuning uchun har bir juziy holatga ham etiborliroq bolishga masulmiz. Jarayonlar qutqusida nafaqat tezkor qaror qabul qilish kerak, balki uning ijrosini ham izchil taminlash zarur. Oz-oziga talabchanlik va ichki masuliyat hissi orqaligini voqealar izmini boysindirish, undan oldinga otib olish va uni etaklash mumkin.

Mamlakatimiz rahbari bu borada ozining xatti-harakati bilan barcha darajadagi diplomatlarimiz uchun namuna korsatmoqda. Tashqi siyosat va diplomatiya sohasida ulkan tajribaga ega, AQShning mamlakatimizdagi Favqulodda va muxtor elchisi Pamela Spratlen Amerika ovozi teleradiosi muxbiri bilan suhbatda Ozbekiston Prezidentining shaxsi va faoliyatiga tavsif berar ekan, uning oldinga, suhbatdoshi tomon biroz intilib gapirishini ilgab, Prezidentning samimiyligini olqishlagani tahsinga sazovor. Birinchi holat Prezidentning tashabbuskorligi, muloqotga ochiqligi, suhbatdoshga xayrixohligidan darak bersa, uning samimiyligi ozbek xalqiga xos bolgan buyuk fazilatni oz suhbatdoshiga yetkazish vazifasini otaydi.

Tashqi siyosat va diplomatiya davlatchilikning eng muhim yonalishlaridan biridir va shunday bolib qolaveradi. Globallashuv jarayoni goyat keng quloch yoygan hozirgi sharoitda, ayniqsa, tashqi aloqalarsiz yashab bolmasligi qoshimcha isbot talab qilmaydi. Ulkan tabiiy va cheksiz aqliy salohiyat zaxiralariga ega Ozbekistonning dunyo hamjamiyati, ayniqsa, jahon madaniyati va iqtisodiyotiga yanada integratsiyalashuvi har qachongidan ham muhimdir. Bu borada dastlabki zalvorli qadamlar tashlandi.

2017 yilda 21 oliy darajadagi tashriflar amalga oshirildi, 60 dan ziyod davlat va xalqaro tashkilotlar rahbarlari va vakillari bilan uchrashuvlar otkazildi, 400 dan ortiq bitim va kelishuvlarga erishildi. Kuni kecha Ozbekiston navbatdagi 134-chi hamkor davlat bilan diplomatik aloqalar ornatdi.

Xorijiy davlatlar va xalqaro tashkilotlar huzurida Ozbekistonning ellikka yaqin diplomatik vakolatxonalari mavjud. Afsuski, ularning hammasi ham samarali faoliyat korsatmayotganligi Prezidentimiz tomonidan ham keskin tanqid qilindi. Bularning barchasi, albatta, kadrlar tayyorlash bilan bogliq masalaga borib taqaladi.

Tashqi siyosiy, iqtisodiy va madaniy aloqalar uchun mutaxassislar tayyorlaydigan oliy talim muassasalari faoliyatini tanqidiy organish asnosida mutlaqo yangi tizim yaratish va uni milliy merosimiz, ilgor xorijiy tajriba hamda diplomatiya fani va sanatining eng ilgor yutuqlari bilan muntazam oziqlantirib borish bugungi kun talabidir.

Davlatimiz rahbari milliy diplomatiyamiz tarixiga daxldor bir nechta noyob manbalar, mualliflar, dunyoga dongi ketgan tarixiy shaxslar diplomat elchilarning nomlarini keltirdiki, aslida ularning soni bir nechta yuzlik va hatto, minglikni tashkil etadi.

Bugungi kun yoshlari, talabalarini, har qachongidan kora, vatanga va xalqimizga sadoqat ruhida tarbiyalashimiz kerak. Diplomatlar uchun vatanparvarlik va millatga fidoyilik eng muhim fazilat ekan, elchilar, birinchi navbatda, oz xalqining barcha xislat va fazilatlarini ozida jo etmogi, ruhiga singdirmogi lozim. Shuning uchun ham u elchi, yani elu-xalqning vakilidir. Oz xalqining tili, tarixi va madaniyatini bilmay turib, uning dardi va orzu-umidlarini ozida chuqur his etmay turib, afsuski, uni tamsil etib bolmaydi. Tegishli oliy dargohlardagi talim va tarbiya jarayoni mana shu maqsad yolida tashkil etilmogi kerak.


Fikr va mulohazalar

Spam bot protection (CAPTCHA)

Songgi yangiliklar: