Охирги сонда



Кўп ўқилган мақолалар



Долзарб мавзу



Мақолалар архиви

«    Iyun 2017   
Du Se Cho Pa Ju Sha Ya
29 30 31 1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 1 2
10.01.2017

ЎЗБЕКИСТОННИНГ ТАРАҚҚИЁТ СТРАТЕГИЯСИ

Президент Шавкат Мирзиёевнинг илм-фан намояндалари билан учрашувида иштирок этиб, кўнглимдан кўп фикрлар ўтди...

Президентимиз учрашувда илм-фан ривожи, унинг жамият ҳаётидаги аҳамияти, интеллектуал ресурслар ҳамда ижтимоий-иқтисодий дастурларнинг ижросидаги ўрнига алоҳида эътибор қаратди. Шунингдек, бу борада академикларнинг қўшаётган ҳиссасига муносиб баҳо берди. Албатта, бу бутун илм аҳлига кўрсатилган ғамхўрликдир.

Шу билан бирга, мулоқотда бугунги кунда олиб борилаётган илмий тадқиқотларнинг барчаси ҳам фаннинг юқори ривожланиш даражасига тўла жавоб бера олмаслиги қайд этилди. Ҳақиқатан, илм-фаннинг барча йўналишлари қатори олий таълим соҳасида ҳам ҳал этилиши зарур бўлган бир қатор масалалар бор, деб ўйлайман.

Маълумки, бугунги дунёда моддий бойликлари чегараланган бўлишига қарамасдан, халқининг интеллектуал ресурсларидан оқилона фойдаланиш натижасида юксак иқтисодий ютуқларга эришаётган мамлакатлар тажрибасини кўпчилик ўрганмоқда. Ўзбекистоннинг бу борадаги потенциал имкониятлари жуда юқори эканлиги ҳеч кимга сир эмас.

Фанда миллатнинг ўртача интеллектуал даражаси деган тушунча бор. Бу кўрсаткич жамиятнинг етуклик даражасини кўрсатади ва пировардида унинг ижтимоий-иқтисодий ривожланиш имкониятлари ҳақида маълумот беради. Буни намоён этадиган энг асосий восита — бу олий таълимдир.

Олий таълимнинг сифатини таъминлайдиган асосий омиллар: қабул сифати, ўқув режалар таркиби, ўқув-услубий адабиётлар, педагог-ўқитувчилар савияси ва маҳорати, фан дастурларининг истеъмолчилар ва илм-фан тараққиёти талабларига мувофиқлиги, талабалар билимини назорат қилиш ва баҳолаш принциплари... Агар мана шу омиллар талаб даражасида бўлмаса, олий таълимда биз кутган ижобий натижаларга эришиш қийин.

Бошқа соҳаларда бўлгани каби таълимда ҳам айрим муҳим омиллар бутун тизимни асосий мақсад томон ҳаракатга келтиради. Менинг назаримда, олий таълимдаги бош омил — бу талабалар билимини назорат қилиш ва баҳолашдир. Унга қўйиладиган асосий талаб эса холислик бўлиши керак. Амалдаги тизим бу талабга қай даражада жавоб беради?

Тан олиш керак, мавжуд рейтинг тизими, ҳақиқатан, таълим сифати ва самарадорлигини оширишга асос бўладиган, қатор ривожланган давлатлар таълим тизимида тажрибадан ўтган, ўзининг бир қатор ижобий натижаларини берганлиги билан алоҳида аҳамият касб этади.

Лекин минг афсуски, бугун бу тизимни мукаммал жорий этиш учун на талаба, на ўқитувчи тайёр эмас. Ҳозирги шакл­да бу тизим талаба билимини баҳолашда субъективликка олиб келмоқда. Уни амалга ошириш учун тегишли ижтимоий-иқтисодий шароитлар ҳам тўлиқ шаклланмаган.

Бугунги кунда аксарият хорижий мамлакатларнинг олий таълим муассасаларида объективлик, ҳаққонийлик, аниқлик ва ишочлилик принципларига асосланиб, талабаларга дарс ўтган профессор-ўқитувчи иштирок этмайдиган баҳолаш тизимидан муваффақиятли фойдаланилмоқда.

Талабалар билимини объектив баҳолаш тизими, ўтилаётган умумтаълим ва қисман умумкасбий фанларнинг касбга йўналтирилиши пировардида, аста-секинлик билан юқорида айтилган омилларнинг мукаммаллашувига олиб келади. Аниқроқ айтганда, ўзини ўзи ҳаракатга келтирадиган, замон талабига мос тизим ташкил топади. Мисол учун, ўқув режалари такомиллаштирилади, ўқитувчилар таркиби сараланади. Натижада бир қатор салбий ҳолатларнинг олди олинади.

Албатта, бу тизимни жорий этиш осон кечмайди. Эътирозлар ҳам бўлиши табиий. Лекин мамлакат ривожи, ижтимоий-иқтисодий тараққиёт бевосита чуқур билимга эга, юқори даражада ихтисосликни эгаллаган мутахассисларга боғлиқ. Мазкур тизимни олий таълимдаги мавжуд муаммоларни ечишнинг энг тўғри йўли, деб ўйлайман.

Менинг назаримда, ўзини ўзи ҳаракатлантирадиган олий таълим тизими ишга солинса, кераксиз ва ҳатто муайян даражада зарарли бўлган ҳолатларга ўрин қолмайди.

Бу тизим тўлиғича ишлаб кетгач, кейинги босқичда олий таълим сифатига истеъмолчи фаол таъсир қила оладиган давр бошланади.

Мамлакатнинг иқтисодий тизими ривожланган сари мутахассислар сифатига талаб ҳам ўса боради. Истеъмолчининг олий таълимга амалий таъсири шаклланади. Шу йўсинда, муайян вақт­дан кейин мавжуд ижтимоий-иқтисодий тизимга муносиб бўлган олий таълимнинг асоси юзага келади.

Учрашувда Президент Шавкат Мирзиёев яна бир муҳим жиҳатга эътибор қаратди. ...Мамлакатимизда юқори салоҳиятга эга, жаҳон миқёсида эътироф этилган олимлар кўп. Улар ўз мактабларини яратиши, шогирдлар тарбиялаши лозим. Ёш авлодни салоҳиятли кадрлар этиб тарбиялашдаги илмий кадрлар ва юксак малакали мутахассислар тайёрлаш жараёнининг узлуксизлигини таъминлаш зарур. Бу йўлда ҳеч нарсани аямаймиз...

Дарҳақиқат, бу масала илм-фан ривожида муҳим аҳамият касб этади. Шундан келиб чиқиб, Ўзбекис­тон Республикаси Фанлар академияси ҳамда Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги ташаббуси билан барча олий таълим муассасаларига академикларни жалб қилиш таклифи илгари сурилди. Самарқанд давлат университетига академиклар Шавкат Алимов, ­Толиб Мўминов ҳамда Турсун ­Рашидов­­­­лар бириктирилди. Улар бевосита талабаларга дарс беришдан ташқари, устоз-шогирд анъаналарини давом эттириб, замон талабларига мос илмий ходимлар тайёрлаш ишларида бизга кўмаклашади. Университетимизда улар учун алоҳида академиклар хоналари ажратилиб, барча шарт-шароитлар яратиб берилади.

Илм тафаккурни янгилайди, одамлар онгини эскича тушунча, қолоқ қарашлардан халос этади. Илм орқали асрлар қиёфаси ўзгарган. Халқимизнинг эртанги куни, мамлакатимизнинг келажаги илм-фан ривожи билан бевосита боғлиқ.

Менинг назаримда, 2016 йил 30 декабрь санасида илм-фан намояндалари билан бўлган учрашувда Президентимиз томонидан айтилган фикрлар, қўйилган вазифалар Ўзбекистон илм-фани ривожида, мамлакатимиз тараққиётида янги давр бошланганини англатади.

 

Рустам ХОЛМУРОДОВ,

Самарқанд давлат университети ректори,

техника фанлари доктори, профессор.



DB query error.
Please try later.