23.02.2013

АЙБИ АНИҚЛАНМАГАН АЙБДОР

суднинг қонуний кучга кирган ҳукми бўлмай туриб, ҳеч кимни жиноятчи деб аташ мумкин эмас

Фуқароларда баъзан ҳуқуқий билимнинг етишмаслиги кўплаб муаммолар туғилишига, ортиқча овора ва сарсонликларга олиб кела­ди. Таҳририяти­мизга мурожаат қилган фуқаро бошига тушган ташвишлар бунга яна бир мисол бўлади.

Қуйи Чирчиқ тумани «Балиқчи» ОАЖда ишловчи Улуғбек Нуриддинов 2011 йилнинг 8 февралида ишдан бўшатилган эди. Лекин у қўлига буйруқ ҳам, меҳнат дафтарчасини ҳам олмаган, жамоа касаба уюшмасида ­масала му­ҳокама қилинмаган. У.Нуриддинов эса ишдан бўшатилгани ҳақида судга мурожаат қилмасдан бошқа идораларга ариза ёзган. Ниҳоят, унга меҳнат дафтарчаси тутқазилди. Шун­дан сўнг у суд эшигини тақиллатди. Бу пайтга келиб, орадан 8 ой ўтиб бўлган эди.

Ишга тиклаш тўғрисидаги судга мурожаат муддати, Меҳнат кодекси 270-моддасига биноан, ходимга ишдан бўшатилгани тўғрисидаги буйруқнинг нусхаси берилган кундан бошлаб бир ой ҳисобланади. Агар узрли сабаблар билан ушбу муддат ўтказиб юборилса, у суд томонидан тикланиши мумкин. Фуқаролик ишлари бўйича Ўрта Чирчиқ туманлараро суди муддат ўтганлигини маълум қилиб, даъвони рад этди. Апелляция босқичида ҳам қарор ўзгаришсиз қолди.

У.Нуриддинов Меҳнат кодек­сининг 100-моддаси 4-бандига асосан (ходимнинг ўз хизмат вазифаларини бир марта қўпол равишда бузиши) вазифасидан бўшатилган. Яъни у корхонага тегишли бўлган қурилиш материалларини ўғирлаб, уйига олиб кетганликда айбланган ва ишдан озод қилишга ушбу ҳолат асос қилинган.

— Худди шу нарса алам қилади, — дейди У.Нуриддинов. — Мен 1994 йилдан бери корхонада ҳалол меҳнат қилиб келдим. Астрахан институтида балиқчилик йўналиши бўйича ўқи­дим, соҳанинг олий маълумотли мутахассисиман. Корхона ҳу­дудида акфа эшик ва ромлар тайёрлайдиган цех ижарада турар эди. У ердаги ишчиларга бит­та эшик учун буюртма бердим. Улар ясаб, уйга бориб ўрна­тиб беришди. Хизмат ҳақи учун 60 минг сўм пул тўладим. Бўлган гап шу. Бу ўғирликми? Корхонанинг қандай мулкини йўқотибман, ун­га қандай мулкий зиён етказибман? Одамнинг шаъни булғангани ёмон, емаган сом­са учун муттаҳам бўлиш алам қи­лади...

Дарҳақиқат, инсон шаъни ҳар нарсадан устун. Уни ўғирликда айблаш учун етарли асослар бў­лиши керак эди. Ҳеч бўлмаганда ҳақиқатни аниқлаш мақсадида корхона ички текширув ташкил қилиши мумкин эди. Ваҳоланки, биргина маълумот ёки хат киши­ни ўғрига чиқаришга асос қилиб олинмоқда. Қўйингки, шун­дай жиддий айб қўйилаётганда, шунақа сабаб билан ходим ишдан кетказилаётган­да, Меҳ­нат ко­дексининг 101-моддаси талабига кўра, касаба уюшмаси билан келишиб, унинг розилигини олиш лозим. Қолаверса, ушбу масала жамоада муҳокама этилиши мумкин эди. Лекин ундай қилинмаган. Судда корхона касаба уюш­маси раиси Ш.Бергимбетов даъвогар ўз ихтиёри билан ишдан кетганлигини, унга 100-модда қўлланганидан бехабар эканлигини маълум қилган. Қаранг, ҳат­то ходимлар манфаатини ҳи­моя қи­лиши керак бўл­ган шахс ҳам У.Нуриддинов қа­нақа тартибда ишдан бўшатилганидан бехабар.

Ўғирлик — жиноят. У содир этил­ган бўлса, ички ишлар ходимларига хабар берилиши, ўғирлик содир этган шахс қонун йўли билан аниқланиши лозим. Айбсизлик презумпциясига биноан, суднинг қонуний кучга кирган ҳукми бўлмасдан туриб, ҳеч кимни жиноят содир этганликда айблаш мумкин эмас. Лекин ҳатто фуқаролик ишлари бўйича Ўрта Чирчиқ туманлараро су­ди қарорида ҳам даъвогарнинг ишдан бўшатилишига у содир этган ўғирлик сабаб бўлганлиги айтилган.

Шу ўринда бир масалага эътибор қаратишга тўғри келади. Би­ринчи босқич суди У.Нуриддинов 1989 йилдан бери корхонада ишлаб келади, деб ёзади. Аммо бу пайтда даъвогар армия сафида бўлган. Бу ҳолат бошқа суд органлари хатида ҳам такрорланади. Бир қарашда булар арзимас ҳолдек туюлади. Аммо бу каби ёндашув даъвогарда «аризамга эътиборсиз қа­рашибди», деган шубҳани уйғотади.

Яна бир масала кишини ўйга толдиради. Ижарадаги корхонадан мулк йў­қолгани ҳақида ҳеч кимга, ҳеч қанақа мурожаат бўл­маган. Кишида савол туғилади: умуман ўғирлик содир этилганми-йўқми? Этилган бўл­са, нега ўз вақтида органларга хабар берилмаган, жамоада муҳокама қи­­линмаган, ўғирланган молларнинг пулини ундириш чоралари кўрилмаган? Етарли асос бўл­май туриб нега У.Нуриддинов «ўғри» деб эълон қи­линган? Бунга кимнинг ҳаққи бор? Фуқаро шаъни, қадр-қимматига нисбатан ҳурматсизлик эмасми бу? «Балиқчи» ОАЖ раҳбарлари олий маълумотли, тажрибали мутахассисни асраш, ундан фойдаланиш ўрнига нега уни ишдан бўшатди?..

Хуллас, барча саволларимиз яна ҳуқуқий саводхонлик, ҳу­қуқий маданият ва маърифат масалаларига бориб тақала­ве­ра­ди. Зеро, жамиятда ҳуқу­қий саводхонликни ошириш адолатнинг мустаҳкам ўрнатилишига ва ижтимоий муаммоларнинг ол­дини олишга хизмат қилади.

Равшан ШОДИЕВ,

«Ўзбекистон овози» мухбири.



DB query error.
Please try later.