Охирги сонда



Кўп ўқилган мақолалар



Долзарб мавзу



Мақолалар архиви

«    Oktabr 2019   
Du Se Cho Pa Ju Sha Ya
30 1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31 1 2 3
16.07.2019

САЙЛОВ КОДЕКСИ САЙЛОВЛАР СИФАТИГА ТАЪСИР КЎРСАТАДИМИ?

Атрофга диққат билан боқсак, одамлар мамлакат ҳаётидаги сиёсий янгиликлар билан қизиқаётгани, дахлдорлик ҳисси билан яшаётганини кўрамиз. Икки киши учрашса, гап орасида қонунчиликдаги янгиликлар ҳақда сўз бориши ҳам табиий ҳолга айланяпти. Ҳатто ижтимоий тармоқларда қарор ва кодексларнинг мазмун-моҳияти, халққа қанчалик наф келтириши ҳақида қизғин муҳокамалар бўлмоқда. Хусусан, яқинда қабул қилинган Сайлов кодекси ҳам шулар жумласидандир.

Сайлов кодекси лойиҳасини ишлаб чиқиш вазифаси, унинг ижросини таъминлаш Президентимиз томонидан имзоланган Фармонда аниқ белгилаб берилган эди. Унга биноан Марказий сайлов комиссияси раиси раҳбарлигида Олий Мажлис палаталари, Адлия вазирлиги, сиёсий партиялар ва бошқа жамоат ташкилотлари вакиллари, олимлар, экспертлар иштирокида ишчи гуруҳи тузилди. Кодекс лойиҳасини тайёрлаш жараёнида ишчи гуруҳи томонидан 20 дан ортиқ давлат тажрибаси, халқаро мезон ва талаблар атрофлича ўрганилди. Сайловга доир 10 дан ортиқ халқаро ҳужжатлар таҳлил қилинди. Уларнинг асосий ғоя ва тартиблари лойиҳага чуқур сингдирилди.

Кодекс лойиҳаси икки йил давомида тайёрланди. Республика меъёрий-ҳуқуқий ҳужжатлар лойиҳалари порталига жамоатчилик муҳокамаси учун ўзбек ва рус тилларида жойлаштирилди. Шундан сўнг Олий Мажлис Қонунчилик палатасида қабул қилиниб, 18 боб, 103 моддадан иборат ушбу Сайлов кодекси Сенат томонидан маъқулланди. 25 июнда Президент имзоси билан кучга кирди.

Хўш, бизга Сайлов кодекси керак эдими, унинг аҳамияти нималардан иборат? Жамиятимизда унга эҳтиёж бормиди?

Аввало, сайловга оид қатор қонун ва қонуности ҳужжатлари яхлитланди. Уларнинг барчасида деярли бир хил маънони англатувчи меъёрлар бор эди. Бу уларни қўллашда муайян қийинчиликларни юзага келтираётганди. Айтиш керакки, сайловларга тайёргарлик кўриш ва уни ўтказиш тартиб-қоидалари қонун даражасида эмасди. Жараён шу вақтга қадар Марказий сайлов комиссиясининг низом ва йўриқномалари билан тартибга солинарди.

Сайлов кодекси қабул қилиниши натижасида қонуний меъёрлар билан фуқароларнинг сайлов ҳуқуқларига риоя этилиши, сайловларда эркин қатнашиши учун шароит яратилди. Депутатликка, президентликка номзод кўрсатадиган сиёсий партиялар ва номзодларга сайлов кампанияси давомида тенг шароит яратиш имконияти янада мустаҳкамланди. Шунингдек, мазкур кодекс орқали илгари қонунчилигимизда бўлмаган мутлақо янги тартиб ва қоидалар киритилди. Булар нималардан иборат?

Олдин Ўзбекистон Экологик ҳаракати учун (ҳозир Экология партияси) Қонунчилик палатасига махсус ўрин ажратиларди. Янги кодексга биноан мазкур тартибга амал қилинмайди. Эндиликда ҳар бир партия депутатликка ўринлар учун кураш олиб боради. Сайловчилар ягона электрон рўйхатининг амал қилиш тартиби ҳам белгиланди. Шу билан бирга, ягона ҳужжат — сайлов бюллетени жорий этилиб, «сайлов варақаси» бекор қилинди.

Сайлов кодексидан шу пайтгача қонунчилигимизда бўлмаган ўнлаб янги меъёр ва қоидалар жой олди, амалда бўлган айрим тартиб-қоидалар бекор қилинди. Жумладан, номзодлар ишончли вакиллари сафар харажатларини сайловни ўтказиш учун ажратилган маблағ ҳисобидан тўлаш тартиби белгиланди. Халқ депутатлари вилоят Кенгаши депутатлигига номзодларнинг ишончли вакиллари сони 3 дан 5 нафаргача кўпайтирилди.

Ҳаётда инсон турли вазиятларга тушади. Айниқса, масъулиятни ҳис этган шахс истайдими, йўқми синовли жараёнларда ҳаяжонланади. Ёки сайловда илк бор қатнашаётган йигит-қиз овоз бериш хонасига кирганда нима қилишини билмай қолади. У ерда сайловчи атрофдагилардан ёрдам ололмайди. Ўзи танлаган номзодининг фамилияси тўғрисидаги катакчага ёдига келган белгини қўяди. Маълумот ўрнида айтиш керакки, олдинги тартибга кўра, фақат қўшув(+) белгисидан фойдаланиш мумкин бўлган. Акс ҳолда бюллетен бузилган, деб топилган. Янги кодексда бу борада ҳам қулайлик яратилди. Қўшув(+), икс(х) ва тўғри(v) белгиларидан фойдаланиш мумкинлиги белгиланди.

Яна бир янгилик. Сайлов участкасида овозларни санаш баённомасининг нусхасини 48 соатдан кам бўлмаган муддатда жойлаштириш лозим. Шунингдек, давлат ҳокимияти вакиллик органларига сайлов пайтида сайлов округларини тузишдаги сайловчилар сонидаги мумкин бўлган энг кўп фарқ 10 фоиздан ошмаслиги кераклиги ҳам кодексда ўз аксини топди.

Кодекснинг яна бир аҳамиятли жиҳатига тўхталсак. Участка сайлов комиссияси аъзолигига номзодлар фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари, жамоат бирлашмалари, корхоналар, муассаса ва ташкилотлар томонидан тақдим этилади. Номзодларлар халқ депутатлари туман, шаҳар Кенгашларининг мажлисларида муҳокама қилиниши ҳамда тегишли сайлов комиссиясига тасдиқлаш учун тавсия этилиши лозим.

Сайлов олди имзо йиғиш масаласи ҳам муҳим саналади. Олдин бир фуқаро фақат бир партиядан кўрсатилган номзодга имзо қўйишга ҳақли эди. Бу галги сайловда эса бир фуқаро бир неча партиядан кўрсатилган номзодга имзо қўйишда иштирок этиши мумкин.

Олий Мажлис Қонунчилик палатаси ва маҳаллий Кенгашларга сайловлар бир пайтнинг ўзида ўтказилган ҳолларда ягона сайлов участкасини ташкил этиш кўзда тутилди. Олий Мажлисининг Сенати аъзоларини сайлаш тартиби қонун даражасида белгиланди.

Маълумки, Қонунчилик палатаси депутатлари, Сенат аъзолари дахлсизлик ҳуқуқига эга. Янги кодексга кўра, Марказий сайлов комиссияси аъзолари ҳам шу имтиёзга эга бўлади. Бу сайлов жараёни ҳаққоний ва ошкора ўтказилишига ижобий таъсир кўрсатиши керак.

Янги кодексда сайловларни ташкиллаштириш, ўтказиш ва натижаларини эълон қилиш масалалари бўйича жисмоний ва юридик шахслар мурожаатларини кўриб чиқиш масаласига ҳам тўхталиб ўтилган.

Сайлов давлат, жамият, фуқаролар учун ҳам ўзига хос имтиҳон. Зеро, бу синовда мамлакат ва миллат келажаги учун муҳим қарорни ҳаммамиз биргаликда қабул қиламиз.

 

«Ўзбекистон овози» мухбири

Маҳлиё АЛИҚУЛОВА тайёрлади.


Фикр ва мулохазалар

Защита от автоматических сообщений

Сўнгги янгиликлар: