15.01.2019

ЎҚУВ ҚЎЛЛАНМАЛАР ВА МЕТАН, ЭТАН, ПРОПАН, БУТАН ГАЗЛАРИ...

Касб-ҳунар коллежларининг ташкил топганига йигирма йил бўлса-да, кўпгина йўналишларда, айниқса, махсус фан адабиётлари ва касбга йўналтиришга мўлжалланган ўқув қўлланмалар ва дастурларни мукаммаллаштириш талаб даражасида эмаслиги кўпчиликка маълум.

Тўғри, махсус фанларни ўқитиш бироз мушкулроқ, бунинг учун ўқувчи мавжуд йўналиш бўйича корхонадаги маҳсулот ишлаб чиқариш жараёнида амалиёт ўтиши лозим бўлади.

Ҳозир касб-ҳунар коллежи ўқувчиси ҳафтада бир кун ишлаб чиқариш мажмуаси бўйича турли йўналишларда сабоқ олади. Лекин белгилаб берилган касбий йўналишлар сон жиҳатдан озлиги сабабли малакали кадр тайёрлашнинг имкони бўлмаяпти.

Бу борада маҳаллий шароитлардан келиб чиққан ҳолда, ўқув қўлланмалари яратиш давр талаби бўлса-да, деярли ҳеч иш қилинмаётгани кишини ташвишлантиради. Ўқитувчиларга ўз устида ишлаши учун шароитлар яратилмоқда, аммо янгиликлар устида бош қотирмаяпмиз.

Анорганик кимё фани бўйича дарсликда, масалан, олтингугурт олишнинг америкалик олим Фраш усули берилган. Шунинг ўрнига, бундай технологиялар мавжуд бўлган Муборак газни қайта ишлаш корхонаси мисолида бу жараённи дарсликларга киритса бўлади. Бунда табиий газ таркибидан нордон газларни ажратиш, нордон газдан водород сульфидни ажратиш, водород сульфиддан олтингугурт олиш технологияси кетма-кетликда учта мавзуни ҳосил қилади.

Пиролиз, полимер, этилен ва полиэтилен маҳсулотларини олиш жараёни ҳам адабиётларда уч-тўрт сатрда қайд этилган, холос.

Бу бўйича ҳам табиий газларни ректификация қилиш жараёнида метан, этан, пропан ва бутан газларини ажратиш технологияларини тўртта мавзу, этан газидан пиролиз натижасида этилен олиш жараёнларини камида учта мавзу, полиэтилен маҳсулотларини ҳосил қилишда реакция ва рецикл технологиялари мавзуларини дарсликка киритиш мумкин.

Ҳарорат таъсирида аралаш моддаларни ажратиб олиш мавзусида бир нечта лаборатория ишини баён қилса бўлади. Яъни, шрот таркибидаги бензин миқдорини ажратиш, диэтанол амин таркибидаги водород сульфид ва углерод IV оксидларни десорбция усулида ажратиш, этил спирти ва дистилланган сув аралашмаларини алоҳида ажратиш каби янги лаборатория ишларини фанга олиб кириш мумкин. Ёки минерал ўғитлардан калий хлоридни ишлаб чиқариш технологиясида Деҳқонобод калий ўғитини флотация усулида ишлаб чиқариш каби мавзулар бўйича изланиш олиб борилса, янги ўқув қўлланмаси яратилади.

Масаланинг яна бир томони шундаки, яратилган ўқув қўлланмани нашрдан чиқаришга ўқитувчининг имконияти йўқ. Шу соҳага ихтисослашган, фаолият кўрсатаётган «Шўртаннефтгаз» унитар корхонаси ёки «Шўртангазкимё» мажмуасига ўхшаш корхоналар уларни моддий томондан қўллаб-қувватласа, бундай изланишлар янада кўпаяди.

 

Чўлли ТУРСУНОВ,

Қарши саноат касб-ҳунар коллежи ўқитувчиси.



DB query error.
Please try later.