07.04.2018

БИРГАЛИКДА КИТОБ ЎҚИЙМИЗ

...Амир Темурнинг ташқи сиёсат ва дипломатиясидаги одиллик ўз давридаги кўпгина давлат арбобларининг эътирофига ва чуқур ҳурматига сазовор бўлган ва асрлар оша кўплаб давлат раҳбарларига андоза вазифасини ўтаган.

Америкалик олим Р.Нельсон, — «Темур салтанатга фақат бир маданиятни мажбуран киритмасдан, аксинча турли маданиятларни қўшиб бугунгача яшаб келаётган Евроосиё ғоясини шахсан ишлаб чиққан биринчи шахс эди», дея Амир Темурнинг ташқи сиёсати ва дипломатияси кейинчалик глобаллашув ва интеграцияни бошлаб берганини эътироф этади. Амир Темур Шарқ ва Ғарб минтақалари учун катта имкониятлар эшигини очди, ўрта аср кишиларини дунёга кенг қараш, бағрикенг бўлишга даъват этиб, тарихда биринчи марта «ягона макон» тушунчаларини назарий жиҳатдан ва амалда исбот этган.

Амир Темур воқеаларни ўз измига сола олиш фазилатига эга бўлган харизматик шахсдир. У адолат, инсоф, ҳаққонийлик, рақибига раҳм қилиш ва умуман инсонпарварликка асосланган ташқи сиёсат ва дипломатия мактабини яратган. Масалан: Миср элчиси билан узоқ муддатли таранг вазиятлар бўлгани ва рақибларининг қўпол хатоларига қарамасдан Амир Темур босиқлик билан уларни кечириб юборган ва натижада 20 дан ортиқ хат алмашишлар асосида алалоқибат Миср мамлуклари давлати Амир Темур ҳокимиятини тан олган.

Покистонлик олим Ф.Дурроний ҳам «Амир ­Темур Ўрта Осиёдан чиққан буюк саркардалардан бўлган. Унинг қатъиятлилиги, бир мақсадга интилувчанлиги ҳамда тиришқоқлиги кучли рақиблари устидан ғалаба қозонишга ёрдам берган. У турли вазиятларда рақибларидан устун келишининг биронта ҳам имкониятини қўлдан бермаган, керак бўлганда ҳеч иккиланмай музокара олиб борган, ўзи кучли дипломат бўлган, унинг стратегияси зудлик билан ҳаракат қилиш, рақибига зарба бериш», деб унинг дипломатиясидаги хос хусусиятларга катта баҳо берган.

У «сотқинларни беаёв жазолаган, қўрқоқлик ва икки юзламачиликдан нафратланган, бироқ душманларига ўз қилмишларини обдон ўйлаб кўришга, ҳамда хулосалар чиқаришга имкон берган, агар улар ўз хатоларини тушуниб етиб, Соҳибқиронга бўлган садоқатини ҳаётда исботлаш учун яна бир марта имкон беришини сўраганда, уларни кечирган».

Академик Акмал Саидов ҳам Амир Темур дип­ломатиясидаги ўзига хос хусусиятлардан баъзиларини келтириб ўтган: У шаҳарларни вайрон қилмасдан иложи борича кам талафот бериб олишни афзал кўрган. Амир Темур ҳарбий ҳийла турларидан, қуюқ ваъдадан тортиб, самимий насиҳатгача бўлган шакллардан моҳирона фойдаланган.

Унинг саройида элчиларни тайёрлаш учун тузилган махсус бўлинма доимий равишда ишлаб турган. Элчиликка тили ширин, вазиятларни баҳолай оладиган, таранг вазиятларни яхши томонга ўзгартира оладиган ақли ўткир, ўз даврининг энг обрўли кишиларини тайинлаган. Ҳатто Европага юборилган Муҳаммад Кеший бошчилигидаги элчиликка жавобан Кастилия қиролининг элчиси Руи Гонзалес де Клавихо Самарқандга кириб келганда Амир Темур элчиси испанча кийиниб олгани ҳам уларга билдирилган ҳурмат ва иззатнинг нишонаси эди...

Азиз газетхон, Амир Темур фаолиятидаги тарихий манбалар Сизни қизиқтирса, «Амир Темур дипломатияси» номли китобни албатта топиб ўқинг.



DB query error.
Please try later.