05.04.2018

«НАВОИЙ, ЖОМИЙЛАРНИНГ ТУҒМА БИРОДАРЛИГИ»

ўзбек ва тожик халқларининг ажралмас дўстлиги тимсолидир

Президентимиз Шавкат Мирзиёев Тожикистон Республикасига давлат ташрифи чоғида Президент Имомали Раҳмонга тожик мумтоз адабиётининг буюк намояндаси Абдураҳмон Жомийнинг ўзбек тилига таржима қилинган «Муҳаббат махзани» китобини совға қилди...

...XIX асрнинг машҳур шоири Огаҳий Абдураҳмон Жомийнинг «Юсуф ва Зулайҳо», «Саломон ва Ибсол» асарларини ўзбекчага ўгирган. 1914 йилда «Ҳафт авранг», «Шаҳримулло», «Баҳористон» каби асарлари Тошкентдаги Ғуломия матбаасида тўлиқ ҳолда нашр эттирилган.

Буюк шоир ва олим Жомий ва Навоий ўрталаридаги ижодий дўстлик ва биродарлик, устоз ва шогирд муносабатлари икки қардош халқ дўстлигига замин бўлиб келмоқда. Академик шоир Ғафур Ғулом ушбу дўстликни нечоғлик тарихий далиллар билан ёритиб, бадиий жиҳатдан ифодалаганлигини унинг «Шарқ назми осмонининг икки порлоқ қуёши» номли мақоласида кўриш мумкин.

1964 йилда Афғонистон пойтахти Кобул шаҳрида машҳур форс-тожик шоири Абдураҳмон Жомий таваллудига 550 йил тўлиши муносабати билан юбилей тантаналари бўлиб ўтади. Унда иштирок этган Ғафур Ғулом форс-тожик тилида маъруза қилади.

Ушбу маъруза ўша йили Кобулда нашр қилинадиган «Анис» газетасининг бир неча сонларида, 1966 йилда Абдураҳмон Жомийга бағишланган мақолалар тўпламида форс тилида чоп этилади. Уни академик, «Буюк хизматлари учун» ордени соҳиби Ботурхон Валихўжаев ўзбек тилига таржима қилиб, Самарқанд вилояти «Зарафшон» газетасининг 1 август сонида чоп эттиради.

«Мен — Шарқнинг шоириман, — деб ёзади Ғафур Ғулом. — Шу туфайли Шарқ назмининг ҳамма классиклари қариндошларим — ақроболарим, десам хато бўлмайди. Бу қариндошларим қуйидагилар: форс поэзиясининг отаси Абу Абдулла Жаъфар ибн Муҳаммад бин Абдураҳмон бин Одам Рудакий, Ҳаким Абулқосим Фирдавсий, Ҳаким Умар Хайём, Шайх Муслиҳиддин Саъдий Шерозий, Шамсиддин Муҳаммад Ҳофиз, Низомий Ганжавий, Амир Хусрав Деҳлавий, Абдураҳмон ибн Аҳмад Жомий, Алишер Навоий, Муҳаммад Фузулий ва бошқалардир».

 Ғафур Ғулом мақолада ўз устозларининг номини фахр билан тилга олар экан, айниқса, Абдураҳмон Жомий сиймосига алоҳида тўхталиб ўтади. «Мен ҳамиша фарзандлик меҳр-муҳаббати ва завқ-шавқи билан Шарқнинг улкан шоири ва мутафаккири Абдураҳмон Жомийнинг меросини мутолаа қилган, ундан поэтик маҳорат сирларини ўрганганман. Шундай бўлса-да, мен ўзимнинг шоирлигимни унинг маҳорати ва теран фикрлилиги олдида ожиз деб биламан».

 Ғафур Ғулом ҳар сафар Самарқандга борганда, Абдураҳмон Жомий бир муддат яшаган Улуғбек мадрасасининг ўнг томонидаги ҳужрани албатта зиёрат қилар, у ердаги: «Бу ҳужра Жомийники бўлиб, унинг қадами билан қадр-қиммат топган», деган ёзувни кўриб, фахр ва меҳр ҳиссини туярди.

 Ғафур Ғуломнинг аксарият асарларида дўстлик, биродарлик, аҳил қўшничилик ва бағрикенглик бош ғоя сифатида тараннум этилади. Айниқса, ўзбек ва тожик халқларининг дўстона муносабатларига алоҳида эътибор қаратган адиб ушбу мақоласида ҳам шу анъанага содиқ қолган ҳолда Жомий ва Навоий тимсолидаги дўстлик орқали икки халқнинг биродарлиги тарихан бардавом эканига урғу беради. «Жомий Навоийдан 27 ёш катта бўлса-да, бу фарқ уларнинг самимий дўстлиги ва ижодий ҳамкорлигига монелик қила олмас эди. Уларнинг ҳамфикр ва ҳаммаслаклиги Навоийнинг Абдураҳмон Жомий бошчилик қилган нақшбандия сулукини қабул қилишида яна бир бор исботини топади», дея эътироф этади Ғафур Ғулом.

Алишер Навоий ўзининг «Хамса» достонини ёзиб тугатгач, уни ўқиш учун биринчи бўлиб устози Жомийга тақдим этади. У Жомийнинг лирик асарлари ва достонлари ниҳоятда юксак бадиий маҳорат билан ёзилганини «Хамса»да ҳам таъкидлаб ўтади.

Ғафур Ғулом бу устоз-шогирдлик анъанасини юксак баҳолаб, шундай изоҳ беради: «Жомий ва Навоий ўртасидаги ижодий ҳамкорлик шу қадар эдики, уларнинг ижодхонаси бир-бирларидан илҳом оларди. Улар бир хил мақсад билан яшар, бир ҳаводан нафас олар, бир-бирини янги-янги ижодий ютуқлар, янги-янги асарлар яратишга руҳлантирарди. Бундай ҳолни фақат достон яратиш соҳасидагина эмас, балки лирик асарларни ижод қилишларида ҳам кўриш мумкин».

Ғафур Ғулом Абдураҳмон Жомийнинг 550 йиллик юбилейида қилган маърузаси якунида анжуман мезбонларига Ўзбекистон Фанлар академияси томонидан нашр қилинган «Рисолаи мусиқий» асарини, Абдураҳмон Жомийнинг Алишер Навоийга ўз қўли билан ёзган мактубларининг фотонусхасини топширади. Ушбу мактублар Жомийнинг Навоийга бўлган ниҳоятда чуқур ҳурмат ва иззати ҳамда уни қўллаб-қувватлашини кўрсатиб берувчи ҳаётий далиллар эди.

Ажралмас дўстлигимиз тимсоли бўла олар

Навоий, Жомийларнинг туғма биродарлиги.

Қондошлик, қариндошлик аср-асрлар қолар

Халқларнинг жудоликни билмас дўстпарварлиги,

деб ёзган эди Ғафур Ғулом.

 

Лутфулла ИЛҲОМЖОНОВ,

ТДИУ ижтимоий фанлар кафедраси катта ўқитувчиси.



DB query error.
Please try later.