Охирги сонда



Кўп ўқилган мақолалар



Долзарб мавзу



Мақолалар архиви

«    Mart 2019   
Du Se Cho Pa Ju Sha Ya
25 26 27 28 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 31
24.03.2016

«БОБУРНОМА»

кўп ўқиладиган биографик асар

Буюк Британиянинг нуфузли «The Econo­mist» нашрида шоҳ ва шоир Заҳириддин Муҳаммад Бобур ҳақида мақола эълон қилинди. Уни бироз қисқартирилган ҳолда эътиборингизга ҳавола этяпмиз.

“Агар тарихни кузатадиган бўлсак, Афғонистонни эгаллаш ҳар доим қийин бўлган. Темурий саркарда Бобурнинг «Бобурнома» асарида бу ҳақда жуда кўплаб тарихий маълумотлар келтирилган.

Бобурнинг қабри Кобулдаги боғда жойлашган. Фуқаролар уруши даврида унга бир­оз зарар етганди. Айни пайт­га келиб ҳаммаси жойида. Бу ерга кўплаб зиёратчилар келади. Улар турли жонлиқлар сўйиб, қурбонлик қилишади. Боғда меҳнат қилаётган инсонларга ёрдам кўрсатишади.

Бобур Фарғона водийсида туғилган. У Амир Темур давлатининг пойтахти бўлган
Самарқандни қўлга киритишни доимо орзу қилган. Кўзлаган мақсадига ета олмаганидан кейин Кобулга келиб ўрнашган.

Шундан сўнг у буюк империя қуриш йўлидаги ҳаракатларини бошлади. Афғонис­тондан то Ҳиндистоннинг жанубигача бўлган ҳудудда ўзининг салтанатини барпо этди. Бобур жаҳон маданияти ривожига жуда катта ҳисса қўшган шахс. У бутун умри давомида автобиографик асар бўлмиш «Бобурнома»ни ёзди. Бугунги кунда ҳам машҳур одамларнинг ўз даври ҳақида ёзган китоблари нашр этилмоқда. Бироқ «Бобурнома» уларнинг барчасидан ҳар томонлама устун турадиган китобдир.

«Бобурнома»да бўлиб ўтган воқеалар рўй-рост ҳикоя қилинган. Мен жуда кўп давлат раҳбарларининг китобларини ўқиганман. Улар орасида ўзининг хатоларини тан олиб, ҳаракатларига тан­қидий баҳо бергани йўқ ҳисоби. Шу пайтгача фақат Бобур бу мардонавор ишни амалга оширган.

Китоб муаллифининг юз берган ҳодисаларни борлигича, рўй-рост ёзгани эътиборга сазовордир. Айнан шунинг учун ҳам «Бобурнома» тарихий асарлар ичида энг кўп ўқиладигани, таржима қилинадигани, чоп этиладиганидир.

Бэмбер Гаскойн бу китобга таъриф берар экан, «Бундай тафаккурни чархлайдиган китоб ҳар доим ҳам яратилавермайди», дейди. «Бобурнома» биринчи марта 1922 йилда инглиз тилига таржима қилинган.

Бобурнинг буюклиги биринчи навбатда, унинг насаби билан боғлиқ. У Соҳибқирон Амир Темур авлодидан.

Бобур 12 ёшга кирганида унинг отаси оламдан ўтади. Шундан сўнг тахтга чиққан подшоҳ 13 ёшида Самар­қандни қўлга киритиш мақсадида йўлга чиқади. Аммо минг афсуски, у ўз ниятига ета олмайди.

Бу уриниш яна бир неча марта такрорланишига қарамасдан, мурод ҳосил бўлмайди. Аксига олиб, Андижон тахти ҳам кўлдан кетади. Муаллақ қолган Бобур салтанатсиз подшоҳга айланади. Хизматидагиларнинг аксария­ти уни тарк этади. Яқинларининг бу хиёнати яна зарба бўлади. У машъум, беқарор кунлар ҳақида ёзар экан, жумладан, шундай дейди: «Бу мен учун жуда оғир бўлганди...». Ўшанда у бор йўғи 14 ёшда эди.

Бир муддат тоғ-тошларни маскан тутган Бобур чора-тадбирсиз қолиб, кам сон­ли лашкари билан Кобулни эгаллашни ихтиёр этади.

Унинг бу сафарги юриши омад келтиради. Кобул эгалланади.

Бобур табиатни жуда севган. Буни «Бобурнома»даги қайдлардан ҳам билса бўлади. Шунинг учун ҳам у қадами теккан жойларнинг табиати, ҳайвонот олами ҳақида батафсил маълумотлар қолдирган.

Бобурнинг кундалигидан нафақат ўзининг, балки бош­қа шоирларнинг шеърлари ҳам ўрин олган. У ҳар доим оддий, тушунарли тилда ёзиш тарафдори бўлган. Бу ҳақда ўғли Ҳумоюнга ёзган хатида ҳам тўхталиб ўтади.

Заҳириддин Муҳаммад Бобур ўз салтанатини янада кенгайтириш мақсадида Ҳиндистонни эгаллаш стратегиясини ишлаб чиқади. Жануб томондан ҳинд диёрига кириб борган Бобур Панипат жангида Султон
Иброҳим Лўдий қўшинини мағлубиятга учратади.

Шундан сўнг Бобур ўз салтанатини мустаҳкамлашга киришади. Лекин у бир умр ўз ватанини соғиниб, қўмсаб яшади. Айниқса, унинг табиати, ҳавоси, шириндан-шакар меваларини ҳеч унута олмади.

Шоҳ ва шоир Деҳлида ҳам Кобулда бўлгани сингари боғлар барпо эттирди. Унинг бир қатор дўстлари Ҳиндистоннинг иссиқ ҳавосига чидай олмай Кобулга қайтиб кетишди.

Вақт ўтган сари Бобурнинг саломатлиги ёмонлашиб бораверди. У 47 ёшида оламдан кўз юмди...”

 

«Ўзбекистон овози» мухбири

Темур АЪЗАМ тайёрлади.



DB query error.
Please try later.