07.07.2015

ТРАНСЧЕГАРАВИЙ СУВ РЕСУРСЛАРИДАН ФОЙДАЛАНИШ БОРАСИДА

Марказий Осиё давлатларининг ўзаро келишуви минтақа ривожида муҳим ўрин тутади

БМТ бош котиби Пан Ги Мун Марказий Осиё давлатларига қилган сафаридан олдин мазкур ташкилот матбуот марказига берган интервьюни қисқартирилган ҳолда эътиборингизга ҳавола этмоқдамиз.

— Бу Сизнинг Марказий Осиёга қилаётган иккинчи сафарингиз бўлади. Минтақадаги давлат раҳбарлари билан учрашувларда қандай масалаларда суҳбатлашмоқчисиз?

— 2010 йилда Марказий Осиёга биринчи марта борган эдим. Бу галги сафаримдан кўзланган асосий мақсад минтақанинг трансчегаравий муаммолари, жумладан, экологик, сув ва энергия масалаларини ҳал қилиш, наркотик моддалар савдоси ҳамда трансчегаравий жиноятларга қарши ҳаракатларни қўллаб-қувватлаш, ушбу мақсад йўлида меҳнат қилаётганларни рағбатлантиришдир.

Умид қиламанки, ўзаро ҳамкорлик юзасидан ўтказиладиган суҳбатларимиз кутилган натижани беради. Минтақа давлатлари кўплаб устувор масалаларнинг ечими юзасидан изланишлар олиб бормоқда. Алоқалар шу шаклда ривожланиши тарафдориман.

Бундан ташқари, мазкур давлатларда Мингйиллик ривожланиш мақсади йўлида қилинаётган ишларни, 2015 йилдан кейинги устувор йўналишларни муҳокама қилишни режалаштиряпман.

Кундан-кунга қуриб бораётган Орол денгизи минтақада бир қатор муаммоларни келтириб чиқармоқда. Ушбу денгиз бир пайтлар жаҳоннинг тўртинчи энг катта кўли ҳисобланарди. Сўнгги ўн йилда эса денгизнинг 70 фоизи қуриб бўлди.

Бугунги кунга келиб минтақада ижобий ўзгаришлар ҳам кузатилмоқда. Мен Осиё-Кавказ-Европа транспорт алоқалари йўлга қўйилишини ва бу ерда савдо-сотиқ ишларининг янада кенгайишининг тарафдориман. Бу мамлакатлар манфаатларига хизмат қиладиган катта лойиҳа бўлади.

Шунингдек, БМТ томонидан сентябрь ойида ўтказиладиган саммитда Марказий Осиё давлатлари фаол иштирок этишларидан умидворман.

— Яна бир муҳим масала бу иқлимнинг кескин ўзгаришидир. Марказий Осиё давлатлари ҳам бундан азият чекмоқда. Орол денгизига қуйиладиган асосий икки дарёдаги сув масаласи ҳам ечимини топгани йўқ. Нима деб ўйлайсиз, минтақа давлатлари мазкур муаммони еча олишадими?

— 2010 йилда Орол денгизига борганимни, у ердаги манзарани жуда яхши эслайман. Мазкур ҳалокат кеча бошлангани йўқ. Унинг тарихи анча узун. 60-йилларда денгиз қисқаришни бошлади, мавжуд сувнинг 60 фоизи йўқотилди ва ундаги туз миқдори ошиб борди. Бу эса минтақада иқтисодий ва ижтимоий муаммоларни келтириб чиқарди. Ўша пайтда Оролбўйига боришдан асосий мақсадим иқлим ўзгариши борасида зарур сиёсий қарор қабул қилиш, ушбу ҳудуд аҳолисининг хавфсизлигини таъминлаш, минтақанинг ривожланишига ҳисса қўшиш эди. Мингйиллик ривожланиш дастури асосида жаҳон ҳамжамияти эътиборини мазкур фожиага қаратишни ва уни бартараф этиш борасидаги ҳаракатларни қўллаб-қувватлашни режалаштирганмиз.

Марказий Осиёда иқлим ўзгариши оқибатида  тоғлардаги муз қатламларининг эриётгани ҳам жиддий муаммо саналади. Минтақанинг асосий суви, хусусан, Орол денгизига бориб қуйилиши керак бўлган сувлар мазкур музлардан ҳосил бўлади. Ушбу музликларнинг эриши жуда катта экологик фожиага олиб келади, Орол денгизининг қуришини янада тезлаштиради.

БМТ сўнгги йилларда Марказий Осиёда иқлимнинг кескин ўзгариши ва маҳаллий аҳолининг бунга кўникиши юзасидан бир қатор ло­йиҳаларни амалга оширмоқда.

Бундан ташқари, БМТ минтақадаги давлатлар ва хайрихоҳ бўлган ташкилотлар билан иқлим ўзгаришининг олдини олиш, мавжуд муаммоларни ҳал қилиш юзасидан ҳамкорлик қилмоқда. Албатта, иқлим ўзгаришидек катта муаммони бартараф этишда Марказий Осиё давлатлари билан биргаликда иш олиб бориш жуда муҳим.

Аслида иқлимнинг ўзгариши ҳар биримизга таъсир қилади. Бу эса муаммони ҳаммамиз биргаликда ҳал қилишимиз зарурлигини анг­латади. Мен минтақа давлатларидан бўладиган қўл­лаб-қувватлашни сабрсизлик билан кутяпман. Шундагина иқлим ўзгариши борасида барчанинг манфаатлари инобатга олинган келишувга эришишимиз мумкин.

— Нима деб ўйлайсиз, трансчегаравий сув ресурсларидан ўзаро келишув асосида фойдаланиш ва бошқариш масаласида ҳал қилувчи қарор қабул қилиш вақти келмадими?

— Марказий Осиё мамлакатларининг умумий сув ресурслари бир-бирига боғлиқ. Шунингдек, озиқ-овқат маҳсулотлари ва энергетика масалаларида ҳам бу ҳолат кузатилади. Шуни алоҳида таъкидлаш жоизки, бу ресурслар чекланган. Бу ҳолат яқин йиллар ичида янада ортиши кутилмоқда.

Иқтисодиётнинг ўсиб бориши натижасида рақобат кучаяди, турли келишмовчиликлар рўй беради. Натижада трансчегаравий дарёлар сувидан фойдаланадиганлар манфаати тўқнашади.

Шу пайтгача бу борада ҳамма томонни бирдай қониқтирадиган келишувга эриша олганимиз йўқ. БМТ минтақадаги давлатлар ўртасида сувдан фойдаланишда ҳар томонлама манфаатли келишувни таъминлаш борасида жиддий иш олиб бормоқда. Трансчегаравий сув ресурсларидан фойдаланиш масаласида Марказий Осиё давлатларининг ўзаро келишуви минтақа ривожини янада тезлаштиради. Айнан трансчегаравий дарёлар борасидаги келишув тараққиётнинг муҳим босқичи бўлиши шубҳасиз...

 

Темур АЪЗАМ

тайёрлади.



DB query error.
Please try later.