Охирги сонда



Кўп ўқилган мақолалар



Долзарб мавзу



Мақолалар архиви

«    Aprel 2019   
Du Se Cho Pa Ju Sha Ya
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 1 2 3 4 5
23.10.2014

ҲАР БИР ХАЛҚ ЎЗ ОНА ТИЛИ БИЛАН ТИРИК

Мактабда ўқиб юрган чоғларимда ўқиш китобимдан «Она тилим ўлмайди» номли шеърни ёд олгандим. Унда нотиқ бир куни дунё тиллари йўқолиб, фақат бир тил омон қолиши ҳақида хабар тарқатади. Ўртада баҳс бошланади.

Ҳамма ўз она тилида сўзлайди, шеър ўқийди ва ҳеч қайси тилдан кам эмаслигини исботлашга ҳаракат қилади. Кейин ўйлашиб, ўша нотиққа шундай жавоб беришади:

«Ваъзингни қўй, биродар,

Сен айтганинг бўлмайди».

Барча деди баробар:

«Она тилим ўлмайди».

Энди ўйлаб кўрсам, ҳар бир тилнинг ўз сўзловчилари, уни кўкларга кўтарадиган адабиёти ва ижодкорлари бор экан. Гарчи бугун дунё саҳнида муомаладан чиқиб бораётган тиллар кўпайиб бораётган бўлса-да, барибир ҳар бир халқ ўз она тили билан тирик.

ЎзРФА Алишер Навоий номидаги тил ва адабиёт институтининг мажлислар залида Ўзбекистон Миллий университети умумий тилшунослик кафедраси билан ҳамкорликда ўзбек тилига давлат тили мақоми берилганлигининг 25 йиллиги муносабати билан «Ўзбек тилшунослигини ривожлантиришнинг долзарб масалалари» мавзусида бўлиб ўтган республика илмий-амалий анжумани ҳам она тилимизга бағишланди.

Анжуманда ушбу институт директори, профессор Низомиддин Маҳмудов тил тадқиқидаги масалалар хусусида сўзлар экан, жумладан, шундай деди:

— Тилнинг асл эгаси — халқ. Тил даҳоси шу қадар буюк ва қудратлики, унинг ривожида қатъи қонуният бор, уни ҳеч ким буза олмайди. Тилшунос ундаги мавжуд қонуниятларни очиши, темир қоидаларининг мағзини холис чақиб бериши лозим. Тил нимани тан олиш, нимани олмасликни ўзи ҳал этади. Маълумки, 90-йилларнинг бошида «тайёра», «тайёрагоҳ», «илмгоҳ», «ҳужжат-асровхона» каби қанчадан-қанча сўзлар сунъий бир тарзда ясалди ва тилга тиқиштирилди, аммо тил даҳоси уларни асло қабул қилмади.

Тадбир давомида «Мустақиллик шароитида ўзбек тили ономастикасининг тараққиёт хусусиятлари», «Сўз ўзлаштиришдаги асосий лисоний омиллар», «Даст­лабки кичик ҳажмли русча-ўзбекча луғатларнинг ўзига хослиги», «Мустақиллик давридаги луғавий ўзгаришларнинг лексикографик талқини» мавзуларида маърузалар тингланди.

Қувонарлиси шундаки, Мустақиллигимиздан то бугунга қадар тилшунослик соҳасида сезиларли ютуқлар қўлга киритилди, юзлаб илмий ишлар, диссертациялар ёқланди. Кўплаб тилшунос ва илмий тадқиқотчилар юзага чиқди.

Тарихга назар солсак, тилимиз учун қайғурган, шу тилнинг равнақи учун астойдил курашган алломаларимиз борлигига гувоҳ бўламиз. Юсуф Хос Ҳожиб ўзининг «Қутадғу билиг» асарини қадимги туркий тилда ёзди. Маҳмуд Кошғарий «Девону луғатит-турк» асарида 6 мингдан ортиқ сўзларнинг луғавий маъносини изоҳлаб берди. Навоий она тилимизнинг латофатини ўз асарларида кўрсатиб, «Хамса» ёзди, тилшунос олим сифатида «Муҳокамат-ул луғатайн» асарида тилимизнинг ҳар томонлама бой тил эканлигини исботлаб берди.

Тилимизнинг тасвир ва таъсири, шакл ва мазмун сингари бадиий ўлчовларнинг қиммати, тошу тарозуси ҳақидаги баҳс-мунозаралар тадбирга ўзгача руҳ бағишлади. Айниқса, тил борасида тадқиқот олиб бораётган ёш изланувчилар, адабиёт ва ижод оламига кирганлар учун Навоийнинг асарлари, ҳаёти ва фаолияти асосий мезон бўлиши кераклиги таъкидлаб ўтилди. 

Анжуман давомида бир қатор тадқиқотчилар мустақиллик давридаги ўзбек тили, ўзбек тилининг маданиятлараро мулоқотдаги мақоми, сўз ўзлаштиришдаги асосий лисоний омиллар, ўзбек тилининг ижтимоий-сиёсий терминология­сидаги янгиланишлар ҳақида тўхталиб ўтишди.

Аслида тилимизнинг бугуни ва эртанги ривожига ҳаммамиз бирдай масъулмиз. Бунга олимлар ўз таҳлил ва тадқиқи билан, бошқалар эса бу тилда сўзлашиши, унинг софлигини сақлаш орқали ҳисса қўшади. 

 

Бобур ЭЛМУРОДОВ,

«Ўзбекистон овози» мухбири.



DB query error.
Please try later.