15.07.2014

ИНТЕРНЕТ: ИЖТИМОИЙ ТАРМОҚЛАР

ХХI асрда замонавий ахборот-коммуникация технологиялари, хусусан, интернетнинг  ҳаётимиздаги ўрни ва аҳамияти шиддат билан ошиб бормоқда. Бугун ижтимоий, маданий, иқтисодий ва сиёсий — барча-барча соҳаларда глобал тармоқнинг чексиз-чегарасиз имкониятларини ҳисобга олмаслик, ундан маълум мақсадлар йўлида фойдаланмаслик, таъбир жоиз бўлса, замондан орқада қолиш, деганидир.

Бу масала бевосита сиёсий партиялар фаолиятига ҳам дахлдор. Кейинги йилларда интернет партияларнинг ўз дастурий мақсадларини рўёбга чиқариш — партия ғоя ва қарашларини аҳоли орасида кенг тарғиб қилиш, одамларни ўз ортидан эргаштириш, куч-қудратига ишонтириш ва шу ор­қали сайловларда муносиб иштирок этишда самарали воситалардан бирига айланмоқда. Бунда ҳар бир партия ўзининг веб-сайтига эга эканлиги қўл келмоқда.

Бироқ халқаро экспертларнинг таҳлилларига кўра, ке­йинги ўн йилда жаҳон сиё­сий тизимида сиёсатшунос ва депутатларнинг сайловчилар билан мулоқотга киришиши, фикр алмашиши, баҳс­ла­шиши, одамларни ташвишга солаётган муаммоларни ўр­ганиши, бир сўз билан айтганда, сайловчиларга янада яқин бўлишида кўпроқ глобал тармоқнинг бошқа имкониятлари — блог ва ижтимоий тармоқлар катта ёрдам бермоқда.

Хориждаги муниципал округ депутатларидан бири ўз интернет саҳифасида бу ҳақда шундай ёзади: «Менга сайловчилар билан доимий алоқада бўлишим учун ижтимоий тармоқда гуруҳ очишни таклиф қилишганда, очиғи, кулгим келганди. Улар қаерда-ю, ижтимоий тармоқ қаерда! Бироқ мени мазкур тажрибани синаб кўришга кўндиришди. Ҳозир эса бундан мамнунман. Ижтимоий тармоқ сайловолди курашларда енгиб чиқишимга ёрдам берди. Таъкидлаш жоизки, сайловлар даврида депутатлар катта ҳажмдаги иш кўламини бажариши, мунтазам равишда одамлар билан мулоқотлар ўтказиши зарур. Шундай учрашувларда сайловчиларга ижтимоий тармоқда улар учун махсус гуруҳ очилгани, ҳар бири исталган вақтда, исталган масалада мурожаат қилиши, талаб ва шикоятларини айтиши ҳа­қида хабар қилдик.

Бироз вақт ўтиб интернетдаги саҳифамда сайловчиларимнинг деярли 30 фоизи рўйхатдан ўтди. Улар яхши маънода гуруҳни остин-устун қилиб юборишди — фикрлар, тортишувлар, эътироз ва эътирофлар, таклифлар бир сўз билан айтганда, гуруҳ сиёсий баҳс майдонига айланди. Салбий фикр-мулоҳазалар ҳам йўқ эмасди. Бу ҳолатда ишимиздан норози бўлаётган сайловчилар билан қайтадан учрашувлар ўтказдик. Айнан нима учун салбий муносабатда эканлигини ўргандик. Бундан ташқари, сайловлар олдидан гуруҳ аъзолари ўртасида депутат сифатида бартараф этишим зарур бўлган энг муҳим ишлар бўйича онлайн сўров ҳам ўтказдик. Умуман, сайловчилар билан ижтимоий тармоқ орқали мулоқот қилиш партиямиз сафига янада кўпроқ одамларни жалб этиш, уларни қийнаётган муаммоларини аниқлаш ва ижобий ечим топишда кутганимдан кўра яхшироқ самара берди».

Бу мулоҳазалар бежиз эмас. Мутахассисларнинг таъкидлашича, кейинги йилларда ижтимоий тармоқлар фуқаролик жамиятининг анъанавий шаклларини нафақат ўзгартир­япти, балки яқин келажакдаги янгича кўринишини ўзида намоён этаяпти. Аслида ижтимоий тармоқларнинг асосий вазифаси улар эндигина ташкил этилаётган пайтларда одамларга узоқдаги таниши билан алоқа қилиш, улар ўртасида ўзаро онлайн мулоқотни йўлга қўйиш эди. Бироқ бугун уларнинг функциялари тобора кенгайиб бормоқда. Энг аввало, жамоатчилик онгига таъсир кўрсатишнинг қудратли ахборий-сиёсий воситасига айланмоқда.

Сиёсий психология мутахассисларининг фикрича, замонавий жамиятда ижтимоий тармоқлардан фойдаланишнинг асосий устунлиги — мулоқот эркинлиги ҳисобланади. Айни пайтда улар ер юзидаги қарийб 3 миллиард аҳолини қамраб олган. Бу — сайёра аҳлининг деярли ярми, дегани. Дунёдаги энг йирик ижтимоий тармоқ — «facebook.com»да жаҳон бўйлаб бир миллиарддан кўпроқ инсонлар ўз саҳифасига эга ва бу кўрсаткич соат сайин ошиб боряпти.

Бундан ташқари, сўнгги вақтларда улар аҳоли ва ҳокимият ўртасида кўприк, кенг ва очиқ мулоқот майдони вазифасини ҳам ўтамоқда. Burson-Mastseller компаниясининг йиллик Twiplomacy тадқиқотида қайд этилишича, бугунги кунда БМТга аъзо мамлакатларнинг 83 фоиз ҳукумат аъзолари Twitter тармоғида ўз аккаунтини очган. Маълум бўлишича, 63 фоиз давлат ва ҳукумат раҳбарлари унда одамлар билан мулоқот қилади.

Умуман, сиёсатшунос олим­­­­­­лар ижтимоий тармоқлардан олдиндан ўйланган пухта режа ва тўғри ёндашув асосида фойдаланиш ҳокимият ҳамда фуқароларнинг ўзаро тўғридан-тўғри мулоқотини йўлга қўйиш учун энг мақбул воситага, самарали сиё­сий технологияга айланаётганини эътироф этишмоқда. Шундан бўлса керак, бугун баъзи мамлакатларда депутатларнинг глобал тармоқдан тўғри ва оқилона фойдаланиши, шу орқали одамлар ичига кириб бориши мақсадида сиёсий партиялар томонидан махсус ўқув-тренинглар ташкил этилмоқда.

Жамиятшунос олим Ольга Крыштановская бу борадаги мулоҳазаларини қуйидагича баён этади:

«Депутат, энг аввало, одамлар билан гаплашиши, уларни тинглаши, атрофдагилар унинг фаолияти ҳақида қандай фикрда экани билан қизиқиши шарт. Албатта, депутат сиёсатчи, халқ ишониб сайлаган обрў-эътиборли шахс сифатида бошқалардан ажралиб туриши зарур. Бироқ ўз навбатида у ҳам сайловчи сингари инсон. Шу боис ижтимоий тармоқда унинг инсонийлик хусусиятлари тўлиқ намоён бўлади.

Агар тармоқ фойдаланувчиси депутатнинг ўз анкетасини тўлдиргани, суратларини жойлаштиргани, мунтазам равишда саҳифасини янгилаб бораётгани, одамларнинг муҳим масалалар юзасидан берган саволларига тезкорлик билан жавоб қайтараётганига амин бўлса, ўз-ўзидан ўша депутатга нисбатан ишончи ортади. Бир сўз билан айтганда, интернет билан ишлаш ҳамда унинг барча имкониятларидан фойдаланишни даврнинг ўзи талаб қилмоқда».

Интернет имкониятларидан ўринли фойдаланиш депутатлар учун жуда катта қулайлик. Масалан, депутатларнинг сайловчилар билан учрашувлари белгиланган режа ва муддат асосида амалга оширилади. Аммо ижтимоий тармоқда ўз шахсий саҳифасига эга депутат, керак бўлса, ҳар куни сайловчилар билан бевосита мулоқотга киришади, фикр­лашади, баҳслашади. Одамларнинг таклиф ва мулоҳазаларига эътибор қаратади.

 Бундан ташқари, агар партиянинг расмий веб-саҳифа­сига асосан партия ҳақида маълум тасаввурга эга одамлар мурожаат қилса, ижтимоий тармоқ ёки блогда сиёсатчилар кўп сонли тармоқ фойдаланувчиларини ўзлари мансуб бўлган сиёсий куч ғояларига эргашишга, жамиятдаги ижтимоий-сиёсий жараёнларда фаол иштирок этишга ундайди.

Дилшод НАРЗУЛЛАЕВ,

«Ўзбекистон овози» мухбири.



DB query error.
Please try later.